Россиялъул Федерация

Википедия — эркенаб энциклопедия сайталдасан материал
КӀанцӀизе: Навигация, цIехезе
Россиялъул Федерация
гІур. Российская Федерация
Flag of Russia.svg Coat of Arms of the Russian Federation.svg
Байрахъ Герб

Координатал: 66°25′00″ с. ш. 94°15′00″ в. д. / 66.416667° с. ш. 94.25° в. д. (G) (O)

Гимн: «Россия Федерациялъул гимн»
Russian Federation (orthographic projection) - Crimea disputed.svg
КьучӀ лъуна 862 сон
Истикълал щвараб къо-моцӀ 26 декабр, 1991 сон ( СССРалдаса)
Расмияб мацӀ ГӀурус [К 1]
Тахшагьар Москва
ЧӀахӀиял шагьарал
ХӀукмуялъул низам Жумгьурияб
Президент
ХІукуматалъул
Председатель
Пачалихъияб
Думаялъул
Председатель
Владимир Путин

Дмитрий Медведев

Валентина Матвиенко
Ракь
• Кинниги
• % водной поверхн.
1-билеб дунялалда
17 098 246[1] км²
4,22%[1]
Халкъалъул къадар
• Къимат (2012)
Гъунки

143 200 000[2]чи (9-билеб)
8,38 чи/км²
ГІЖП (БББ)
  • ХӀасил (2012)
  • Халкъалъул цо чиясе

2,463 трлн (ХВФалъул баянал)[3]
3,02 трлн (ТІБалъул баянал)[4] $ (6-билеб)
16 687 (ХВФалъул баянал)[3] 21 248 (ТІБалъул баянал)[4] $
ГІЖП (номинал)
  • ХӀасил
  • Халкъалъул цо чиясе

2,117 трлн[3] $
13 236[3] $
ИПГӀИ (2011)  0,755[5] (цӀикӀкӀараб) (66-билеб)
Интернет-домен .su, .ru, .рф[К 2]
Код ISO RU
Код МОК RUS
Телефоналъул код +7
СагӀтил рачел +3…+12, без +5[6][К 3][7]
Шапакъатал Ленинил Орден Ленинил Орден Октябрялъул Революциялъул Орден Халкъазул Вацлъиялъул Орден

Россиялъул Федерация (гІур. Россия яги Российская Федерация) ккола Европаялъул машрикъалда ва Азиялъул шамалда бугеб хӀукумат. Гьеб ккола дунялалдаго бищун кIудияб хIукумат (17 098 200 км² - дунялалъул кинабго ракьалъул 11,46%). 2010 Россиялъул гIадамазул къадар рикIкIуна 141 914 509 чиясда бащадаблъун ва гьеб къадаралъул рахъалъ киналго хIукуматазда гьоркьоб ккола 9-леб бакI.

Россиялда пачалихъияб мацI ккола гIурус мацI. Россиялъул тахшагьар буго Москва. Россиялда 11 шагьар буго жидер гIадамазул къадар 1 миллионалдасаги цIикIкIараб: Москва, Санкт-Петербург, Новосибирск, Екатеринбург, Нижний Новгород, Казань, Самара, Омск, Челябинск, Доналда Ростов, Уфа.

Россиялъул гӀорхъаби руго 20 хIукуматалъулгун (дунялалда бищун гIемераб къадар), гьезул - ракьалдасан 16-ялъул: Норвегия, Финляндия, Эстония, Латвия, Литва, Полония, Белорусия, Украина, Абхазия, ЦIор, Джанубиялъул Осетия, Азарбижан, Хъазахъистан, Син, Монголия, Шималияб Корея; ралъдалъан – Даниялъулгун, Канадаялъулгун, Япониялъулгун ва АЦШялъулгун. 1991 Советияб Союз биххун хадусан Россиялъ ккуна ДМОалъул Совет Безопасностиялда гьелъул бакӀ.

Пачалихъияб политикияб гӀуцӀи[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Конституцияб гӀуцӀи[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Россия ккола демократияб федеративияб президент-парламентияб республика. Жинца пачалихъияб ва политикияб гIуцIиги жанире рачунеб Россияллъул конституцияб гIуцIи чIезабула 1993 12 декабралда кинабго халкъалъ къабул гьабураб Конституциялъ.

Пачалихъалъул бетIерлъун ккола халкъалъ 6 соналъ вищулев (2008 соналдаса нахъе) Россиялъул Президент.

Партияби[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

"Политикиял партиябазул хIакъалъулъ" абураб Федералияб законалда рекъон Россиялда (2010) хIалтIулеб буго 7 партия, гьезда гьоркьоса ункьояб буго Государственная Думаялдаги: Единая Россия, КПРФ, ЛДПР ва Справедливая Россия.

Россиялъул федеративияб гIуцIи[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Россия буго федеративияб гIуцIиялъул пачалихъ. Россиялъул Федерациялда гьоркьобе уна 83 субъект: 21 республика, 9 край, 46 область, 2 федералияб хIажалъиялъул шагьар, 1 автономияб область ва 4 автономияб округ. Гьединго Россия бикьула 8 федералияб округалде, гьезул щибалда хӀалтӀулев вукӀуна президентас тарав чи.

Халкъ[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Россиялда ругел халкъал[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Россиялъул халкъияб состав (2002):

2002-леб соналъул переписалда рекъон Россиялда дандчӀвала 180-ялдасаги цӀикӀкӀун батӀиял халкъазул гӀадамал. ГӀадамазул къадар 145 182 000 чи (2002; 2008 баянал - 141,9 миллион чи).

2009-леб соналъ Россиялда бугеб 136 мацӀ ЮНЕСКОялъ рикӀкӀана жал ракьалдаса тӀагӀинилан хӀинкъи бугеллъун.

Линкал[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

ХӀужаби[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]



Цитированиялъул гъалатӀ: Для существующих тегов <ref> группы «К» не найдено соответствующего тега <references group="К"/> или пропущен закрывающий тег </ref>