Египет

Википедия — эркенаб энциклопедия сайталдасан материал
Перейти к навигации Перейти к поиску


Египет
гӀараб جمهورية مصر العربية
Flag of Egypt.svg Coat of arms of Egypt (Official).svg
Байрахъ Герб
ШигӀар: «ЧIахъаги Египет

гӀараб "تحيا مصر

Гимн: «ВатIан»
EGY orthographic.svg
КьучӀ лъуна 3000 с ГI. Ц.
Истикълал щвараб къо-моцӀ 28 февраль, 1922 сон ( Британиялъул империялдаса)
Расмияб мацӀ ГӀараб
Тахшагьар Къагьир
ЧӀахӀиял шагьарал Искандерия, Джиза, Бур-СагIид, Шубра-аль-Хайма, Суэц. [1]
ХӀукмуялъул низам Жумгьурияб
Президент
ХІукуматалъул
Председатель
Маджлис
ан-Нувабалъул
Председатель
ГIабдул-ФаттахI ас-Сиси

МустIафа Мадбули

ГIали ГIабдул ГIал Сайид АхIмад
Пачалихъ. дин Ислам
Ракь
• Кинниги
• % водной поверхн.
29-билеб дунялалда
11 001 450 км²
0,6%
Халкъалъул къадар
• Къимат (2017)
Гъунки

97 041 072[2]чи (14-билеб)
85 чи/км²
ГІЖП (БББ)
  • ХӀасил (2015)
  • Халкъалъул цо чиясе

996 млрд[3] $ (25-билеб)
11,5 азар. $ (129-билеб)
ГІЖП (номинал)
  • ХӀасил
  • Халкъалъул цо чиясе

286,4 млрд[3] $
3,3 азар. $
ИПГӀИ (2015) 0,690 [4] (гьоркьохъеб) (118-билеб)
Интернет-домен .eg, مصر
Код ISO EG
Код МОК EGY
Телефоналъул код ++20
СагӀтил рачел +02:00

Еги́пет (гIараб صر Миср/Miṣr [misˤɾ] , маср.مصر Маср/Maṣr [ˈmɑsˤɾ] , копт. ΚΗΜΙ [kʰēmi] ), официалияб цIар: Еги́петалъул ГIaра́б Жумгьурият (гIараб. جمهورية مصر العربية Джумхурийят Миср аль-ГIарабийя, маср. جمهورية مصر العربية Гумхурия Маср иль-ГIарабийя) ккола Шималияб Африкалдаги Азиялъул жибги кколеб Синаялъул бащадаб чIинкIиллъиялдаги бугеб, гьединлъидал кIиго континенталъули кколеб Пачалихъ.

Шималияб бакъбаккул рахъалда гIорхъи буго Исраилалъулгун ва ПилистIиналъулгун, къиблаяб рахъалда — Суданалулгун, бакътIерхьун рахъалда — Либиягун. Шималияб рахъалда Египеталъул ракь чурула Ракьдагьоркьосеб ралъадалъ, бакъбаккул рахъалда — БагIараб ралъадалъ, гьеб кIиябго жубазабун буго гIадамасул квералъ гьабурабСуэцалъул каналалдалъун.

Еипеталъе истикълал щвана 1922 сналъул 28 февралалдаБританиялъул империялдаса. 1953 соналъ Египет Iлъугьана Жумгьуриятлъун. Халкъалъул къадар бахуна 97 041 072 чиясде (дунялалда 14-б бакI); ракь — 1 001 450 км². Дунялалда гьелъ ккола 29-еб бакІ. Пачалихъалъулаб майІ буго ГIараб мацI. Тахшагьар — Къагьир

Египеталъул гIемерисеб ракь салул авлахъаз ккураб буго, гIемерисеб халкъалъ гIумру гьабун буго Нил гIоралъул рагIалда.

Египет буго дунялалда бищун некIсиязул жиб кколеб цивилизациялъул ватIан.

ЦIар[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Европалде Египет абураб цIар бачIараб буго некIсияб грек мацIалдаса (некI. грек. Αἴγυπτος, а́йгюптос). Гьеб ц1ар лъугьараблъун рик1к1уна Мемфис (Египет) шагьаралде египтяназ абулеб букIараб "Хикаупта" (егип ḥwt-kȝ-ptḥ "ПтахIил рух1алъул рукъ") цIаралдаса. Греказ гьеб цIар рекIинабуна тIолго хIукуматалдаго.

Г1араб бащдаб ч1инк1иллъиялъулги, Цебесеб Aзиялъулги,Фуратгун Дажлат гIоралъул гьоркьоблъиялда ругeл халкъазги хIатIизабула Египеталъул цойги цIар - Миср (гІараб. مِصر, гьибр. מִצְרַיִם "гIумру гьаблеб бакI, шагьар,). Гьеб цIар хурхараб батизе бегьула Египеталда гIемераб халкъги шагьаралги рукIиналда.

НекIсияб Египеталда жидерго ватIаналде абулаан "Та-Кемет"-илан (егип km.t "чIегIер-ракь"), гьеб хурхараб буго Египеталъул Нил гIурул гIаралда бугеб бечедаб чIегIер-ракьалда (салул авлахъазул "багIараб" ракьалде дандеккун). Гьеб цIар жеги бугеб копт маIалдaги (ΧΗΜΙ). [5].

Тарих[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Египет ккола дунялалда бищун некIсиязул жиб кколеб цивилизациялъул ватIан

НекIсияб Египет[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Гьоркьохъел гIасраби[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Гьанжесеб замана[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Ракьхъвай[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Хургад шаьаралда аскIоб бугеб салул авлахъ

БакътIерхьуда Египеталъул гIурхъи цула Либиягун, бакъдехун — Судангун, бакъбаккудехун ПилистІингун ва Исраилгун. Гьединго Египеталъул ралъдал гIурхъаби руго СагІудиязул ГІарабиягун ва Урдунгун.

Бакъдасеб рахъалда ккун буго Ракьдагьоркьосеб ралъадалъ, бакъбаккуда — БагIараб ралъадалъ. Египеталъул ккола Суецалъул канал — бищун кIудияб гIадамасул квералъ гьабурал каналазул цоябги кколеб. Гьеб каналалъ Ракьдагьоркьосеб ралъадги БагIараб ралъадги жубазабула, гьелдалъун Атлантикиб океаналдаса Индиялъулаб океаналде нухги къокъ гьабула.

Египеталъул ракьалдасан хвахулеб буго бищун кIудиял гIоразул цояб — Нил гIор

Полезные ископаемые

Египеталъул ракьалда руго нартил, тIабигIаталъул газалъул, маххул магIданалъул, фосфатазул, гачиганчIил, марганецалъул, цинкалъул, тIухьидул нахърателал

Жанисел лъинал

Египеталъул аслияб лъел ицц буго Нил гIор, бакътIерхбуда ругел салул авлахъащда руго оазисалги. Гьелъул рагIалда бижана кIудияб Египеталъул цивилизация. Нил гIурул лъим хIалтIизабула ракь лъалъазеги, токалъул энергия гьабизеги.

Ракь ва гъветI-хер

96% гIанасеб Египеталъул ракьул къадар бацун буго салул авлахъаз, хIутIараб 4% ккола Дельтаги гIоралъул жаниблъиги.

Фауна

Египеталъул фауналда данде чIвала жайранал, цурдул, салул гIункIкIал, гIанграл, бегемотал, крокодилал, варанаби, гIемерал батIи-баIиял хIанчIи, хIутI-хъумур, ччутал ва борхьал.

Гьава-бакъ[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Пачалихъияб низам[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Яргъид гІуцІарал къуватал[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Экономика[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

КъватІбехун бича-хиси[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Сиясат[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Исраил[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Судан[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Россия[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

АЦШ[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Хъизихъстан[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Административияб рикьи[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Египеталъул цІияб тахшагьара[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Халкъ[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Маданият[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Египтология[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Дин[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Туризм[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Баянал[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Адабият[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

МугъчІваял[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

  1. World Gazetteer: Die wichtigsten Orte mit Statistiken zu ihrer Bevölkerung
  2. Census.gov Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2017. U.S. Department of Commerce (2017). Архивировано из первоисточника 9 Май 2013.(хІалтІулареб ссылка — тарих) Проверено 6 Апрель 2016.
  3. 3,0 3,1 The World Factbook
  4. Human Development Report 2015 — Table 1: Human Development Index and its components. United Nations Development Programme (14 Декабрь 2015). Проверено 6 Апрель 2016.
  5. Н. С. Петровский, В. В. Матвеев «Египет — сын тысячелетий». Детгиз. Ленинград. 1959. С.7