Британиялъул империя

Википедия — эркенаб энциклопедия сайталдасан материал
Перейти к навигации Перейти к поиску
Колониалияб империя
Британиялъул империя
инг. British Empire
Байрахъ Герб
Байрахъ Герб
ШигӀар: ««Dieu et mon droit»»
авар «Аллагь ва дир ихтияр»
Британиялъул империялда гъорлӀ рукӀаралщинал территориял. Британиялъул къватӀисел ракьал рихьизарун руго багӀаралъ
Британиялъул империялда гъорлӀ рукӀаралщинал территориял. Британиялъул къватӀисел ракьал рихьизарун руго багӀаралъ
 Flag of England.svg
 Flag of Scotland (1542–2003).svg
 Flag of Wales 2.svg
 Saint Patrick's Saltire.svg

Тахшагьар Лондон
ЧӀахӀиял шагьарал Лондон, Дели, Калькутта, Сидней, Торонто, Монреаль
Расмияб мацӀ Ингилис
Валюта Стерлингазул пунт
ГӀатӀилъи 33,588,365 (антарктикиял территориялги риккӀун) 31 878 965 км² (1913)[1]
Халкъ 480 000 000 чел.
(Ракьалъул халкъалъул гӀ.-ш. 24 % 1922 соналде)
ХӀакимлъиялъул форма Конституционияб монархия[2]
Наслу Стюартал, Гьанновералъулаб, Виндзорал
Пачалихъалъул бутӀрул
Монарх
 • 1707–1714 Анна
 • 1714–1727 Георг I
 • 1727–1760 Георг II
 • 1760–1820 Георг III
 • 1820–1830 Георг IV
 • 1830–1837 Вилгьелм IV
 • 1837–1901 Виктория
 • 1901–1910 Эдвард VII
 • 1910–1936 Георг V
 • 1936 Эдвард VIII
 • 1936–1952 Георг VI
 • 1952–1997 Элизабет II
Премьер-министер
 •  СияхӀ

Британиялъул империя, Британ империя (инг. British Empire) ккола бетӀерлъуда метрополияги бугеб, инсанияталъул тарихалда жанир рукӀаралщинал пачалихъазда гьоркьоб жиндихъ бищун цӀикӀкӀараб территорияги, чӀей бугеб щуябго континенталда колониялги рукӀараб колониалияб империя. Британиялъул империя гӀуцӀун букӀана доминионаздасаги, колонияздасаги, протекторатаздасаги, мандатаздасаги ва цогидал территорияздасаги, жидее Цолъизабураб Къиралаталъ нухмалъулел рукӀарал.

Жиндир завалалда гьеб букӀана тарихалда жанибго бищун кӀудияб империялъун ва,нусгоялдаса цӀикӀкӀун соналъ, дунялалъул бетӀераб къуватлъун.[3] 1913 соналде Британ империялъ кверщел гьабулеб букӀана 412 миллион чиясда тӀад, гьеб заманалда дунялалъул кинабниги халкъалъул 23004 процент;[4] 1920 соналде гьелъул гӀатӀилъи букӀана 35,500,000 км2[convert: unknown unit],[5] Ракьалъул кинабниги ракъдаллъиялъул 24 процент. Гьелъул хӀасилалда, Британиялъул империялъул конституционалияб, къанунияб, мацӀалъулаб, ва маданияб ирсе гӀатӀидго тӀибитӀана. Жиндир къуваталъул завалалда гьелъие сипат гьабулаан "тӀаса бакъ тӀерхьунареб империя" хӀисабалда, щай гурелъул гьелъул цогӀаги территориялда тӀад бакъ кидаго кунчӀун букӀиналъ.[6]

ЛӀугьин (1497–1583)[хисизабизе | код хисизабизе]

Англиялъул къватӀисел терриориял (1583–1707)[хисизабизе | код хисизабизе]

Америка, Африка ва лагъзазул даран[хисизабизе | код хисизабизе]

Европаялъул цогидал империялгун къец[хисизабизе | код хисизабизе]

Британиялъул "тӀоцебесеб" империя (1707–1783)[хисизабизе | код хисизабизе]

Америкаялъул анцӀила лъабго колония кодоса ин[хисизабизе | код хисизабизе]

Британиялъул "кӀиабилеб" империялъул завал (1783–1815)[хисизабизе | код хисизабизе]

ГӀодоцараб океаналъул цӀех-рехел[хисизабизе | код хисизабизе]

Наполеонил Франсиягун рагъ[хисизабизе | код хисизабизе]

Лагълъи нахъчӀвай[хисизабизе | код хисизабизе]

КӀудияб Британиялъул империяб гӀасру (1815–1914)[хисизабизе | код хисизабизе]

Ост-Индияб компаниялъул нухмалъи ва Гьиндустаналда Британиялъул кверщел[хисизабизе | код хисизабизе]

Россиялъулгун къец[хисизабизе | код хисизабизе]

Кейптауналдаса Къагьираялде[хисизабизе | код хисизабизе]

ХъахӀал колониязул статус хисизаби[хисизабизе | код хисизабизе]

Дунялаллъул рагъал (1914–1945)[хисизабизе | код хисизабизе]

ТӀоцебесеб дунялалъул рагъ[хисизабизе | код хисизабизе]

Рагъдагьоркьосеб заман[хисизабизе | код хисизабизе]

КӀиабилеб дунялалъул рагъ[хисизабизе | код хисизабизе]

Деколонизация ва нахълъи (1945–1997)[хисизабизе | код хисизабизе]

ТӀоцебесеб бикьи[хисизабизе | код хисизабизе]

Суэц ва гьелъул хӀасил[хисизабизе | код хисизабизе]

Хиса-басиязул гьури[хисизабизе | код хисизабизе]

Империялъул ахир[хисизабизе | код хисизабизе]

Ирс[хисизабизе | код хисизабизе]

Банкьелал[хисизабизе | код хисизабизе]

Ралагье гьединго[хисизабизе | код хисизабизе]

МугъчӀваял[хисизабизе | код хисизабизе]

  1. БСЭ Британская империя в БСЭ. Большая советская энциклопедия. Проверено 22 април 2020.
  2. Bogdanor 1997.
  3. Ferguson 2004b.
  4. Maddison 2001, p. 97: "The total population of the Empire was 412 million [in 1913]"; Maddison 2001, pp. 241: "[World population in 1913 (in thousands):] 1 791 020".
  5. Taagepera, p. 502.
  6. Jackson, pp. 5–6.

ХӀалтӀаби[хисизабизе | код хисизабизе]

КъватӀисел регӀелал[хисизабизе | код хисизабизе]

Халип:Spoken Wikipedia Халип:Library resources box

Халип:Territories of the British Empire