МахІачхъала

Wikipedia сайталдасан материал
(перенаправлено с «МахIачхъала»)
КӀанцӀизе: Навигация, цIехезе
Тахшагьар
МахІачхъала
Makhachkala, Dagestan.png
Байрахъ Герб
Flag of Makhachkala (Dagestan).png Coat of Arms of Makhachkala.png
Пачалихъ Россия
Федерациялъул субъект Дагъистан
Координатал Координатал: 42°59′00″ с. ш. 47°29′00″ в. д. / 42.983333° с. ш. 47.483333° в. д. (G) (O) (Я)42°59′00″ с. ш. 47°29′00″ в. д. / 42.983333° с. ш. 47.483333° в. д. (G) (O) (Я)
Жанисеб бикьи 3 административияб мухъ:Кировский, Ленинский ва Советский
Мэр МухІамад Сулайманов
КьучІ лъуна 1844
Цебе букІараб цІар 1857 с. щвезегІан Петровское
1921 с. щвезегІан Петровск-Порт
Тахшагьар  1857
Площад 468,13 км²
Гьава-бакъалъул тайпа гьоркьохъеб
Расмияб мацІ гIурус мацI
Халкъалъул къадар 574 277 чи (2012)
Миллатал МагIарулал, ЛъарагIал, Даргиял, Тумал, Лезгиял, ГӀурусал, Табасаранал, Падарал, Газалал
Динал Ислам, христианлъи ва иудаизм
Этнохороним махIачхъалаялдасев, махIачхъалаялдасей, махIачхъалаялдасел
СагІтил рачел UTC+3
Телефоналъул код +7 +7 8722
Почалъул индексал 367000-367999
Автомобилалъул код 05
Код ОКАТО 8241
Расмияб сайт mkala.ru (гІурус)
Картаби рихьизаризе/рахчизе
МахІачхъала (Россия)
Green pog.svg
МахІачхъала
Red pog.svg
Москва
МахІачхъала (Дагъистан)
Orange pog.svg
МахІачхъала
Green pog.svg
МахІачхъала

МахIачхъала (гІурус. Махачкала́, лезг. Магьачкъала, таб. Мягьячгъала, дарг. ГIянжи-Къала, МяхIячкъала, лъар. Анжикъала, Магьачкъала, лак. МахІачкъала, Анжи, падар. Маһачгала) — ккола Россиялъул жанубалда бугеб шагьар, Дагъистан жумгьурияталъул тахшагьар, халкъалъул рикIкIенвлъул рахъалъ Шималияб Кавказалъул регионалда лъабабизе мартабаталда бугеб ва Шималияб Кавказалъул Федералияб Округалъул чIахIиял шагьараздаса цояб.

Жакъа шагьар бугеб бакI гIуцIцIана 1844 соналъ, гIурусазул рагъул щулалъиялъул мурадалда ва гьелда цIар букIана Петровское. 1857 соналъ гьеб бакI кIодолъана ва гIадамал цIикIкIана, цинги гьелъие шагьаралъул статус щвана, ва цIарги кьуна порталъул шагьар Петровск абун, гьедин цIар кьеялъеги гIиллалъун лъугьана 1722—1723 соназда Персиялде кIанцIизе унаго, Петра Iсесул аскариял гьанир чIеялда бан.

1918 соналъул 15 ноябралъ, гьеб заманаялъ вукIарав Дагъистаналъул бетIер Тарковскиялдаса НухI-Бегил амруялдалъун, шагьаралъул цIар хисун гьелъие кьуна Шамилил Хъала шагьар абураб цIар. Гьебги букIана кIудияв имам Шамил халкъазул рекIелъа инчIого вукIиналъул мурадалда гьабураб хIалтIи.[1].

1921 соналъул 14 маялъ Дагъистаналъул савраталъул комимтеталъул амруялдалъун МахIачхъала лъугьана ДАССРалъул тахшагьарлъун ва цIарги хисана МахIачхъала абун, Унсоколоса савратчи МахIач ДахIадаевги кIодо гьавун.[2]. Жакъа къоялда жаниб шагьар бугеб бакI, мугIрузул халкъазда гьоркьоб лъалеблъун букIана Гьоркьохъел гIасрабазул заманаялдасанго, Анжи-Хъала абураб цIаралда гъоркь[3] — гьелъул магIнаги ккола «луълуъалъул хъала» - абураб,[4] лъарагI мацIалдаса буссинабуни.

Халкъалъул къадар[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

МахIачкала — ккола бищун гIадамал жанир цIикIкIараб шагьарлъун Шималияб Кавказалъул Федералияб Округалда, ва гьединго хеккого гIолел Россиялъул чIахIиял шагьараздасаги.

Сон Халкъалъул къадар,
азар. чи.
1861 2,1
1897 8,2
1914 24,8
1939 86,8
1959 119,0
1970 186,0
1989 317,5
2002 462,4
2010[5] 578,0

Динияб гIуцIцIи[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Шагьаралда руго, киналниги дуниялалда ругелщинал динал ккурал гIадамал, цого-цо буддизмалъул гьечIо. ЦIикIкIунисеб бутIа (90 %) ккола бусурбаби суннитал. Шагьаралда буго, Европаялдаго бищун кIудияблъун рикIкIунеб ДжумгIа мажгит. Гьединго шагьаралда буго христианазул — Свято-Успенил кафедралияб килиса. Гьанже бан бахъана, Ермошкина къотIноб жугьутIазе магIбадги.

Миллияб рикьи[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Парк на проспекте Ленина в Махачкале.JPG

МахIачхъала шагьаралда гIумру гьабулеб буго 422044 чияс[6]

# Миллат гIадамазул къадар 2010 с. %
1 МагIарулал 151936 36
2 Даргиял 67527 16
3 ЛъарагIал 63307 15
3 Тумал 46425 11
3 Куралал 42204 10
3 ГIурусал 25323 6
тIолго МахIачхъала шагьар 422044 100

ХӀужаби[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

  1. "Черновик" 15 июля 2005
  2. {{{бетІер}}}.
  3. Алиев К. М. Еще раз об Анжи. Кумыкский мир (27 Июн 2005). Архивировано из первоисточника 23 Август 2011. Проверено 12 Март 2011.
  4. Анжи (Инжи)  (гІурус). Кумыкский мир. Архивировано из первоисточника 3 Феврал 2012. Проверено 7 Май 2011.
  5. Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Численность населения районов и городских населённых пунктов субъектов Российской Федерации. Росстат. Архивировано из первоисточника 21 Август 2011. Проверено 26 Июн 2011.
  6. http://as-sarir.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=26:2012-08-12-12-26-16&catid=11:2012-02-27-07-55-06&Itemid=5