Перейти к содержанию

Щулелъдерил сверел

Википедия — эркенаб энциклопедия сайталдасан материал

Щулелъдерил сверелавар мацӀалъул диалектазул цояб, жиб бакъдасеб тӀадгаруде гъорлӀе унеб,[1][2][3] тӀибитӀун буго Гъуни мухъалъул Щулани.

БецӀдерил свералил рагьукъазул системалда гьечӀо стандарталъул хӀалуцараб гъугъаб алвеоларияб аффрикат /t͡sː/ (цц) , хӀалуцараб гъугъаб палато-алвеоларияб аффрикат /t͡ʃː/ (чч), гъугъаб хӀалуцараб алвеоларияб латералияб аффрикат /t͡ɬː/ (лӀ), гъугъаб алвеоларияб латералаб фрикатив /ɬ/ (лъ), гъугъаб хӀалуцараб увуларияб аффрикат /q͡χː/ (хъ), гъугъаб веларияб плозивалъул хӀалуцараб форма /kː/ (кк).[4]

Аналог Щулелъдерил Стандарт Аналог Щулелъдерил Стандарт
ццӀ = цц ваццӀ
биццӀадаб
вацц
биццатаб
ччӀ = чч ччӀугӀа
ччӀвеле
ччугӀа
ччузе
ккӀ = кк гӀенеккӀле
ккӀеле
гӀенеккизе
ккезе
лълъ = лӀ лълъар
лълъутле
лӀар
лӀутизе
х = хъ гӀурхи
наха
гӀурхъи
нахъа
хӀ = х хӀоно
хӀвеле
хоно
хвезе

Стандарталъул /ɬ/ (лъ) гьаркьил рефлексиял щулелъдерил свералида руго позициониял. РагӀул авалалда лъ хисун букӀуна гь: гьеберго "лъеберго", гьале "лъазе"; рагӀул бакьулӀ яги ахиралда букӀуна -гьл-: ралгьад "ралъад", малгь "малъ".[5] Гьоркьосабахъилъул буго рагӀул байбихьуда /l/ гьаркьид /ɬ/ хиси лъоб рагӀулӀ ва элъул дериватазулӀ: лоб "лъоб", лоба "лъоба" цги.[6]

Щулелъдерил свералида стандарталъул -лъи суффиксалъул рефлексия
рагьаралда хадуб рагьукъалда хадуб соноранталда хадуб
гьли чӀагулгьи (чӀаголъи)

данделгьи (данделъи)

ли дагьли (дагьлъи)

лълъикӀли (лълъикӀлъи)

-гьи

(метатезис)

багӀаргьи (багӀарлъи)

хӀергьи (херлъи)

Алвеоларияб эйективияб стопалъул /tʼ/ (тӀ) бакӀалда щулелъдерил свералида букӀуна глотталаб плозив (ъ яги ʼ) рагӀул авалалда: ъажу "тӀажу", ъом "тӀом", ва -лʼ- рагӀул ахиралда: балʼа "батӀа", булʼ "бутӀ", белʼэр "бетӀер". Руго рагӀаби, жиделӀ тӀ > ъ рефлексия гьечӀелги: тӀинаб, битӀле "битӀизе", тӀанле "тӀамизе".[6]

  1. МикагӀилилазул 1959.
  2. Атаев, Б. М (2020). "Некоторые фонетико-морфологические особенности диалектов аварского языка" (PDF). Вестник Института языка, литературы и искусства им. Г. Цадасы (22). ДФИЦ РАН: 8–13. doi:10.31029/vestiyali22/1. Retrieved 2024-03-02.
  3. Магомедов, М. А.; Магомедова, М. М. (2018). "Проблемы диалектного членения аварского языка" (PDF). Филологические науки. Вопросы теории и практики. 1 (9#87). Тамбов: Грамота: 123–126. ISSN 1997-2911. Retrieved 2024-03-02.
  4. МикагӀилилазул 1959, p. 463.
  5. МикагӀилилазул 1959, p. 448.
  6. 6,0 6,1 МикагӀилилазул 1959, p. 449.
  • МикагӀилилазул, Ш. И. (1959). Бокарев, Е. А. (ред.). Очерки аварской диалектологии [Авар диалектологиялъул хъвай-хъвагӀаял]. Ленинград: СССРалъул гӀелмабазул академиялъул пресса. гь. 510.