ХӀамзатил Расул

Википедия — эркенаб энциклопедия сайталдасан материал
Перейти к навигации Перейти к поиску
ХІамзатил расул
The Great Avar poet Hamzatil Rasul.jpg
ТІубараб цІар ХІамзатилазул ХІамзатил Расул
Гьавураб къо-моцІ 8 сентябрь, 1923
Гьавураб бакІ ЦІада, Хунзахъ мухъ, Дагъистаналъул АССР
Хвараб къо-моцІ 3 ноябрь, 2003[1] (80 сон)
Хвараб бакІ Москва, Россия
Вукъараб бакІ Таргъуялъул хабзалалъ
ВатІанчилъи  СССР
 Россия
Миллат Аварав
Эмен ЦІадаса ХІамзат
Лъади СагІидилазул ПатІимат
Лъимал 3 яс
Адабияб гьунар
Альма-матер Адабияталъулаб институт, Максим Горькиясул цІаралда бугеб
Пишаялъул тайпа
  • ШагІир
  • прозачи
  • публицист
  • жамгІияв ва сиясияв хъулулухъчи
  • таржамачи
Гьунаралъул санал 1932–2003
Жанр
    • шигІру
    • поэма
Асаразул мацІ Авар
Машгьурал асарал
Commons-logo.svg Викигъамасалад медиафайлал
Викицитатаялъул логотип Цитатаби Викицитатаялда

Хъвадарухъан |цІар = ХІамзатил Расул |сурат = The Great Avar poet Hamzatil Rasul.jpg |гІеблъи = |гъоркьхъвай = |жинс =m |тІубараб_цІар = ХІамзатилазул ХІамзатил Расул |гьавуна = 8 сентябрь, 1923 |гьавураб_бакІ = ЦІада, Хунзахъ мухъ, Дагъистаналъул АССР |хвана = 3 ноябрь, 2003[2] (80 сон) |хвараб_бакІ = Москва, Россия |вукъараб_бакІ = Таргъуялъул хабзалалъ |ватІанчилъи =  СССР
 Россия |миллат = Аварав |эмен = ЦІадаса ХІамзат |эбел = |лъади = СагІидилазул ПатІимат |лъимал = 3 яс |альма_матер = Адабияталъулаб институт, Максим Горькиясул цІаралда бугеб

|пиша =

  • ШагІир
  • прозачи
  • публицист
  • жамгІияв ва сиясияв хъулулухъчи
  • таржамачи

|гьунаралъул_сонал = 1932–2003 |мазгьаб =

|жанр =

    • шигІру
    • поэма

|асаразул_мацІ = Авар

|машгьурал_асарал =

Расул ХӀамзатов — Св. Андрей Первозванныясул орденалъул кавалер. Россиялъул почалъул марка, 2013 с., Халип:ЦФА

ХӀамза́тил Расу́л яги Расу́л ХӀамза́тов (гьавуна 1923 соналъул 8 сентябралъ - хвана 2003 соналъул 3 ноябралъ) - ккола магӀарулазул шагӀир, Дагъистаналъул АССРалъул Халкъияв шагӀир (1959), публицист ва сиясатчи. 1944 соналдаса нахъе ВКП(б)-ялъул член.

ХӀамзатил Расул ва Туркия[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

Дагъистаниязулги турказулги маданиялгун адабиял бухьеназул буго кӀудияб ва бечедаб тарих. Гьезул байбихьи уна хӀатта анцӀила лъабабилеб гӀасруялде щвезегӀан. БатӀи-батӀияб къисмат букӀана гьезул: цин загӀиплъун, цинги камиллъун, амма, сундухъго балагьичӀого, гьел кидаго церетӀолел рукӀана. Жакъа гьел бухьенал рахана цӀияб даражаялде, цӀилъана гьезул хӀасилги хасиятги ва гьениб кӀудияб, аслияб бутӀа лъугьана ХӀамзатил Расулил адабияб хӀаракатчилъиялъ.

Араб гӀасруялъул 50-абилел соназда байбихьана магӀарул шагӀирасул бухьенал Турциягун. Гьел соназда Расул вукӀана Дагъистаналъул хъвадарухъабазда гьоркьоса Турциялде щварав тӀоцевесев шагӀир. Хадуб гьев гӀемер ана гьеб улкаялде батӀи-батӀиял къокъабазда цадахъги живго хасаб сапаралъги.

Дагъистаналъул шагӀирас Турциялде гьарурал зияратаз квербакъулаан гьесул гьудуллъи-гьалмагълъи цӀикӀкӀиналъе, турказул жамгӀиябгун културияб дунялалда гьесул лъиданиги релълъенчӀеб гьунар гӀатӀидго тӀибитӀиялъе. Хасаб рокьигун, чӀухӀигун ралагьулаан Расулил адабияб гьунаралъухъ Турциялда бугеб дагъистаниязул жамагӀаталъул вакилзаби – гьеб улкаялъул ватӀанчагӀи.

Турциялда Расулил рукӀарал гӀемерал гьудулзабазда, лъале-хъвалезда гьоркьоб хасаб бакӀ кколаан гьеб улкаялъул машгьурал хъвадарухъабаз: Назим ХӀикметица, ГӀазиз Несиница, Яшар Кемалица, Демирташ Жейхуница ва цогидазги. Гьел ва гьел гурел цогидалги турк миллияб адабияталъулги култураялъулги вакилзабазда лъикӀ лъалаан Расул, ракӀ-ракӀалъ загьир гьабулаан гьесдехун букӀараб жидерго гьоркьоблъи, кӀудияб къимат кьолаан гьев машгьурав магӀаруласул напсалъеги гьесул хасаб гьунаралъеги. Гьелъие мисаллъун гьанир рачине бегьула хъвадарухъан ва жамгӀияв хӀаракатчи, турк адабияталъул классик Яшар Кемалица Расулида абурал гьал хадусел рагӀаби:

«Хирияв Расул, дие рокьула лъикӀал ва рохиялъ цӀурал гӀадамал, щай гурелъул гӀумру бокьулел гӀадамаз берцин гьабула ракь… Мун гӀадиналгун лъай-хъвай букӀин – гьеб ккола инсанасе хӀакъикъияб талихӀлъун. Мун вуго ракӀ лъикӀав, гӀагарав чи, сверухъ гьурмал гвангъула, мун ваккараб мехалъ. Дица цо чанго шигӀру цӀалана дур, гьебги турк мацӀалда, ва пикру гьабуна: хасго гьединал гӀадамазул лъугьуна кӀудиял шагӀирзаби, тӀубараб гӀумруялъ жидерго лъимерлъи цӀунизе кӀварал…»

Амма Расулги хутӀулароан налъулавллъун турк гьудулзабаздехун ругел жиндирго хинал ва гьудуллъиялъулал гьорькорлъаби загьир гьариялда цеве. Гьев чӀухӀарав вукӀана турказул шагӀир Назим ХӀикметилгун букӀараб гьудуллъиялдаса, бетӀер къулулаан гьесул бахӀарчилъиялдаги къвакӀиялдаги цебе. Расулица кӀудияб къимат кьолаан ракълие, халкъалда гьоркьоб гьудулъиялъе, жиндирго къо бихьараб ватӀаналдехун ва гьелъул язихъаб халкъалдехун бугеб рокьуе рецц гьабун ахӀараб гьесул пагьмуяб гьунаралъе. Гьелдаго цадахъ гӀолохъанав Расулие рекӀее гӀолаан ХӀикметил поэзия, гьелъул гуманистияб хасият, философияб хӀасил, оригиналияб поэтика, гвангъараб ва такрарлъи гьечӀеб сипатлъи. КӀудияв гьалмагъасул шигӀрияб дунял, пикраби ва гьесул рекӀел хӀал лъикӀ ричӀчӀулаан магӀарул шагӀирасда, гьел тӀуранго данде кколаан гьесул жиндирго рекӀел асараздаги.

РФ президент В.Путингун

Расулил асаралгун, гьесул бечедаб, такрар гьечӀеб гьунаргун турказул лъай-хъвай гьабиялъулъ жиндирго кӀудияб бутӀана лъуна Мазлум Бейханица. Гьес турк мацӀалде руссинаруна ва басмаялда рахъана «Дир Дагъистан» абураб тӀехьги (1984) кӀиго шигӀрияб мажмугӀги – «Лирика» (1986), «МагӀарул гӀор, гӀакълу гьечӀеб лъим» (1991).

ХӀамзатил Расулил асарал турк мацӀалда басмаялда рахъи хутӀулароан тӀахьал цӀалулез, адабият бокьулез, критиказ гьезда тӀасан жидерго пикру загьир гьабичӀого. Гьезул рецензиябиги макъалабиги зама-заманалда раккулаан газетаздаги журналаздаги. Хасго кӀудияб кӀвар кьуна турказул цӀалулез «Дир Дагъистан» тӀехьалъе. Щай гурелъул гьениб авторасул адабияб гьунар рагьиялда цадахъ турказда бихьизабуна Дагъистаналъул гӀажаибаб дунялги, гьелъул гӀадамалги, нексияб тарихги, бечедаб култураги ва гь. ц. Адабияталъул гӀалимчӀужу Зарема Казбековалъ абухъего, гьеб тӀехь лъугьана турказе «Дагъистаналъул географиялдасанги тарихалдасанги бищунго лъикӀаб цӀалул тӀехьлъун».[3]

ХӀужаби[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]

  1. Rassul Gamsatowitsch Gamsatow // Брокгауз Энциклопедия
  2. Rassul Gamsatowitsch Gamsatow // Брокгауз Энциклопедия
  3. ХӀамзатил Расул ва Турция: Адабиял Бухьенал, АхӀмад МуртазагӀалиев

Линкал[хисизабизе | вики-текст хисизабизе]