ГӀараб алипба

ГӀараб алипба
ГӀараб алипба;
Хъвавул тип	Абджад
Мех	III яги IV гӀасруялдаса нахъе
Буссин	Справа налево
МацӀал	ГӀараб
Хурхарал хъваял
Эбелал системаби	Египтиял гьиероглифал Прото-Сайнаъаб Финикияб Арамаяб Набатеяб ГӀараб алипба; ; ; ; ;
ISO 15924
ISO 15924	Arab (160), Arabic
Юникод
Юникод цӀар	ГӀараб
Юникод ранг	U+0600–U+06FF; Arabic,; U+0750–U+077F; Arabic Supplement,; U+0870-U+089F; Arabic Extended-B,; U+08A0–U+08FF; Arabic Extended-A,; U+FB50–U+FDFF; Arabic Presentation Forms-A,; U+FE70–U+FEFF; Arabic Presentation Forms-B,; U+1EE00–U+1EEFF; Arabic Mathematical Alphabetic Symbols;
	Гьаб макъалаялда руго Интернационалаб фонетикияб алфабеталъул (ИФА) ругел фонетикиял транскрипцияби. ИФАлъул гӀужразул байбихьул нухмалъал рихьизе ралагье Квеки:ИФА. [ ], / / яги ⟨ ⟩ малъазда гьоркьоб батІалъи лъазе, ралагье ИФА § Малъал ва транскрипциялъул рикьел.

ГӀараб алипба (гӀараб: أَلْأَبْجَدِيَّة ٱلْعَرَبِيَّة, al-ʾabjadīyaḧ l-ʿarabīyah or أَلْحُرُوف ٱلْعَرَبِيَّة, al-ḥurūf l-ʿarabīyaḧ), ялъуни гӀараб абджадия, буго гӀараб хъвай-хъвагӀиялда гӀуцӀараб алипба, жиндие гӀараб мацӀалда хъвадаризе кодификация гьабураб. Хъвай-хъвагӀи буго кваранидаса квегӀиде курсивалдалъун ва гьелде гъорлӀ буго 28 хӀарп. ГӀемерисел хӀарпазул руго контекстиял хъвалел къагӀидаби.

ГӀараб алипба рикӀкӀуна абджадиятлъун, ай жинда гъорлӀ гӀицӀго рагьукъал гьаркьал (консонантал) рихьизарулел хӀарпал хӀалтӀизабулеблъун, гьединго рикӀкӀуна гӀараб алипба жубараб абджадиятлъун кколин абунги^[1].

Цогидал журарал абджадиятазда гӀадин къаламчагӀаза рахъана рагьарал гьаркьал рихьизаризе хасал хӀаракаби ва диакритикал.

Рагьукъал гьаркьал

Аслияб гӀараб алипбаялда буго 28 хӀарп.

Цогидал мацӀазе дандеккезабун гьабураб гӀараб хъвай-хъвагӀиялде тӀаде журан ялъуни тӀаса рахъун руго чанго хӀарп, мисалалъе, парс, гӀусманияб турк, курд, урду, синди, малай, пушту, арви ва малаялам мацӀазда. ГӀараб хӀарпазул гьечӀо бетӀераб ва бетӀераб гуреб формаби.

ГӀемералго хӀарпал руго цоцазда релълъарал, амма жал бакъулӀ ругел бутӀабазда тӀад ялъуни гъоркь ругел тӀанкӀаздалъун (нукъдабаздалъун) ратӀарахъулел. Гьел тӀанкӀал ккола хӀарпазул ратӀатӀоларел гӀаламаталлъун, жидеца батӀи-батӀиял гьаркьал кьолел хӀарпал цоцадаса ратӀа гьарурел. Мисалалъе, ب (b), ت (t) ва ث (th) хӀарпазул буго цого аслияб куц-мухъ, амма руго тӀанкӀал: цояб гъоркь, кӀиго тӀаса ва лъабго тӀаса; ن (n) хӀарпалъул байбихьуда ва гьоркьоб хъвалеб къагӀида буго цого тӀаса цо тӀанкӀгун, батӀаго ва ахиралда хъ валел къагӀидаби руго батӀиял.

ГӀараб хӀарпазул басмаялъул ва кверзул хъвалеб къагӀида ккола курсивлъун, рагӀиялда жаниб гӀемерисел хӀарпазул букӀуна аскӀор ругезулгун бухьен.

Алипбаялъулаб тартиб

ГӀараб алипбаялъул хӀарпазул буго кӀиго батӀияб тартиб (коллация): абджадия ва гьиджаи (алифбаи).

Оригиналияб абджадия (أَبْجَدِيّ) таритиб, жиб леттерингалъе^[en] хӀалтӀизабулеб, лӀугьараб буго финикъияб алипбаялъул тартибалдаса, ва гьелъ гьеб релълъараб буго финикъияб алипбаялдаса лӀугьарал цогидал алипбаязул тартибалда, мисалалъе, гьибрит алипбаялъул тартибалда. Гьеб тартибалда хӀарпал гьединго хӀалтӀизарула цифраби хӀисабалдаги, Абджадияталъул цифрабазул буго гьибрит гематриялъулги грек изопсефиялъулги гӀадаб алипбагун цифрабазулаб код/шифр

Гьиджаи (هِجَائِي) ялъуни алифбаи (أَلِفْبَائِي) буго гьанжесеб тартиб, жинда жаниб хӀарпал куц-мухъалда рекъон цадахъ лъурал, гьеб тартиб хӀалтӀизабула, телефоназул тӀахьал, къамусал гӀадал цӀаразул ва рагӀабазул сияхӀазда.

Абджади

Абджади тартиб кколаро цебесеб шималияб семит алипбаялъул тартибалъул гӀадатияб ирсилаблъун, гьелда жаниб буго бакӀ, жиб арамияб самех/семкат ס хӀарпалъе данде кколеб, амма гьеб арамияб хӀарпалдаса лӀугьараб цониги хӀарп гьечӀо гӀараб алипбаялда. Самех тӀагӀиналъул бакӀалде ש шин хӀарпалдаса лӀугьана кӀиго цоцада рачӀел гӀараб хӀарпал, ش (шин) ва ﺱ (син), жал самехалъул бакӀалде рачӀарал. Анлъго цогидаб хӀарп, жидер аналогал цониги шималияб алипалда гьечӀел, лъун руго ахиралда

Абджадиялъул гӀаммаб тартиб
غ	ظ	ض	ذ	خ	ث	ت	ش	ر	ق	ص	ف	ع	س	ن	م	ل	ك	ي	ط	ح	ز	و	ه	د	ج	ب	أ
gh	ẓ	ḍ	dh	kh	th	t	sh	r	q	ṣ	f	ʿ	s	n	m	l	k	y	ṭ	ḥ	z	w	h	d	j	b	ʾ
28	27	26	25	24	23	22	21	20	19	18	17	16	15	14	13	12	11	10	09	08	07	06	05	04	03	02	01

Гьелъул вокализация гӀемерисеб гьабула хадусеб къагӀидаялъ:

ʾabjad hawwaz ḥuṭṭī kalaman saʿfaṣ qarashat thakhadh ḍaẓagh.

Цогидаб вокализация:

ʾabujadin hawazin ḥuṭiya kalman saʿfaṣ qurishat thakhudh ḍaẓugh

Абджадиялъул магърибияб тартиб (батизе бегьула бищун цебесеблъун)^[2]
ش	غ	ظ	ذ	خ	ث	ت	س	ر	ق	ض	ف	ع	ص	ن	م	ل	ك	ي	ط	ح	ز	و	ه	د	ج	ب	أ
sh	gh	ẓ	dh	kh	th	t	s	r	q	ḍ	f	ʿ	ṣ	n	m	l	k	y	ṭ	ḥ	z	w	h	d	j	b	ʾ
28	27	26	25	24	23	22	21	20	19	18	17	16	15	14	13	12	11	10	09	08	07	06	05	04	03	02	01

Кьераз рихьизарун руго хӀарпал, жидер цебесеб таблицаялде данде ккун батӀиял бакӀазда ругел

Гьелъул вокализация гьабизе бегьула:

ʾabujadin hawazin ḥuṭiya kalman ṣaʿfaḍ qurisat thakhudh ẓaghush

ГӀиджаи

Гьанжесел къамусазда ва баянтӀахьазда абджадиялъул тартибалъул бакӀалда хӀалтӀизабула цӀияб гьиджаи тартиб hijāʾī, жинда жаниб хӀарпазул тартиб гӀемерисеб гьезул куц-мухъалда рекъон гӀуцӀараб. Гьиджаи тартиб киданиги хӀалтӀизабуларо цифраби хӀизабалда.

ГӀаммаб гьиджаиялъул тартиб
ي	و	ه	ن	م	ل	ك	ق	ف	غ	ع	ظ	ط	ض	ص	ش	س	ز	ر	ذ	د	خ	ح	ج	ث	ت	ب	ا
y	w	h	n	m	l	k	q	f	gh	ʿ	ẓ	ṭ	ḍ	ṣ	sh	s	z	r	dh	d	kh	ḥ	j	th	t	b	ā

Гьиджаиялъул батӀияб тайпа хӀалтӀизабулаан Магърибалда, амма гьеб дагьаб цебегӀан хисана машрикъияб тартибалъ^[3].

Гьиджаиялъул магърибияб тартиб
ي	و	ه	ش	س	ق	ف	غ	ع	ض	ص	ن	م	ل	ك	ظ	ط	ز	ر	ذ	د	خ	ح	ج	ث	ت	ب	ا
y	w	h	sh	s	q	f	gh	ʿ	ḍ	ṣ	n	m	l	k	ẓ	ṭ	z	r	dh	d	kh	ḥ	j	th	t	b	ā

Кьераз рихьизарун руго хӀарпал, жидер цебесеб таблицаялде данде ккун батӀияб бакӀ бугел

ХӀарпазул къагӀидаби

Халип:Calligraphy ГӀараб алипба кидаго ккола курсивлъун, жидер рагӀиялда жаниб бугеб бакӀалде балагьун хӀарпазул рукӀуна батӀи-батӀиял хъвалел къагӀидаби. ХӀарпазул букӀине бегьула ункъгоялде гӀунтӀун батӀияб хъвалеб куц, жал байбихьул (инициал), гьоркьохъеб (медиал), ахираб (финал) ва жибго бугеб (изолят) бакӀазде данде кколел (IMFI). Цо-цо хӀарпазул хъвалеб къагӀидаялъул гӀемерго батӀалъи бугеб мехалъ, цогидал хӀарпал гӀемерисел хисичӀого хутӀула ункъабго хъвалеб бакӀалда. ГӀаммаб къагӀидаялда цого рагӀабазда жаниб хӀарбал цоцада рухьуна къокъаб мухъалдалъун, амма анлъго хӀарп (و ,ز ,ر ,ذ ,د ,ا) хурхинаризе бегьула гӀицго цебехун (кваранидехун) бугеб хӀарпалда. Мисалалъе, أرارات (Арарат) рагӀиялда киналго хӀарпал руго ратӀаго хъвалеллъун, щай гурелъул гьел хӀарпал рухьинарун бажаруларо хадусезда. Гьединго цоцо рагӀабазул комбинациял хъвала лигатураби (хасал формаби) гӀадин, масала, [лам-алиф] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: л) (help) لا^[4], жиб хъвазе тӀадаблъун бугеб (لـا лигатурияб гуреб комбинация цӀализе захӀматаблъун рикӀкӀуна)

Аслиял хӀарпазул таблица

Arabic letters usage in Literary Arabic
ГӀаммаб		Магърибияб		ХӀарпазул цӀарал (классикияб абулеб къагӀида)	ХӀарпазул цӀарал гӀараб хӀатӀалда	Транслитерация	Value in Literary Arabic (IPA)	Абулеб къагӀидаялъул авар мацӀалда ругел гӀадал эквивалентал	Контекстуалиял формаби			БатӀаго бугеб форма
Абджади	Гьиджаи	Абджади	Гьиджаи	ХӀарпазул цӀарал (классикияб абулеб къагӀида)	ХӀарпазул цӀарал гӀараб хӀатӀалда	Транслитерация	Value in Literary Arabic (IPA)		Финал	Медиал	Иницал	БатӀаго бугеб форма

1.	1.	1.	1.	ʾalif	أَلِف	ā / ʾ (гьединго â )	/aː/, /∅/^[a]	васас (тӀоцебесеб а дагьабги халатаб)	ـا		ا
2.	2.	2.	2.	bāʾ	بَاء	b	/b/^[b]	бакъ	ـب	ـبـ	بـ	ب
22.	3.	22.	3.	tāʾ	تَاء	t	/t/	таргьа	ـت	ـتـ	تـ	ت
23.	4.	23.	4.	thāʾ	ثَاء	th (гьединго ṯ )	/θ/	авар аналог гьечӀо, ингилис think	ـث	ـثـ	ثـ	ث
3.	5.	3.	5.	jīm	جِيم	j (гьединго ǧ )	/d͡ʒ/^[b]^[c]	авар мацӀалда дандчӀвала гӀарабалдаса рачӀарал рагӀабазулӀ, джуз	ـج	ـجـ	جـ	ج
8.	6.	8.	6.	ḥāʾ	حَاء	ḥ (гьединго ḩ )	/ħ/	хӀайранлъи	ـح	ـحـ	حـ	ح
24.	7.	24.	7.	khāʾ	خَاء	kh (гьединго ḫ, ḵ, ẖ )	/x/	херлъи	ـخ	ـخـ	خـ	خ
4.	8.	4.	8.	dāl	دَال	d	/d/	даим	ـد		د
25.	9.	25.	9.	dhāl	ذَال	dh (гьединго ḏ )	/ð/	авар эквивалент гьечӀо, ингилис that	ـذ		ذ
20.	10.	20.	10.	rāʾ	رَاء	r	/r/	авар аналог гьечӀо, испан мацӀалда perro	ـر		ر
7.	11.	7.	11.	zāy / zayn	زَاي	z	/z/	зайтун	ـز		ز
15.	12.	21.	24.	sīn	سِين	s	/s/	симис	ـس	ـسـ	سـ	س
21.	13.	28.	25.	shīn	شِين	sh (гьединго š )	/ʃ/	шиша	ـش	ـشـ	شـ	ش
18.	14.	15.	18.	ṣād	صَاد	ṣ (гьединго ş )	/sˤ/	эквивалент гьечӀо (релълъараб букӀине бегьула ссуй)	ـص	ـصـ	صـ	ص
26.	15.	18.	19.	ḍād	ضَاد	ḍ (гьединго ḑ )	/dˤ/	эквивалент гьечӀо	ـض	ـضـ	ضـ	ض
9.	16.	9.	12.	ṭāʾ	طَاء	ṭ (гьединго ţ )	/tˤ/	тӀалаб	ـط	ـطـ	طـ	ط
27.	17.	26.	13.	ẓāʾ	ظَاء	ẓ (гьединго [z̧] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 2: ̧) (help) )	/ðˤ/	эквивалент гьечӀо	ـظ	ـظـ	ظـ	ظ
16.	18.	16.	20.	ʿayn	عَيْن	ʿ	/ʕ/	гІумру	ـع	ـعـ	عـ	ع
28.	19.	27.	21.	ghayn	غَيْن	gh (гьединго ġ, ḡ )	/ɣ/^[b]	гъаргъар	ـغ	ـغـ	غـ	غ
17.	20.	17.	22.	fāʾ	فَاء	f	/f/^[b]	Фазил	ـف	ـفـ	فـ	ف^[d]
19.	21.	19.	23.	qāf	قَاف	q	/q/^[b]	къед	ـق	ـقـ	قـ	ق^[d]
11.	22.	11.	14.	kāf	كَاف	k	/k/^[b]	калам	ـك	ـكـ	كـ	ك
12.	23.	12.	15.	lām	لاَم	l	/l/	килищ	ـل	ـلـ	لـ	ل
13.	24.	13.	16.	mīm	مِيم	m	/m/	моцӀ	ـم	ـمـ	مـ	م
14.	25.	14.	17.	nūn	نُون	n	/n/	нуж	ـن	ـنـ	نـ	ن
5.	26.	5.	26.	hāʾ	هَاء	h	/h/	гьев	ـه	ـهـ	هـ	ه
6.	27.	6.	27.	wāw	وَاو	w / ū / ∅	/w/, /uː/, ∅^[b]	вуго	ـو		و
10.	28.	10.	28.	yāʾ	يَاء	y / ī	/j/, /iː/^[b]	яс, гьабизе (дагьабги халатаб и)	ـي	ـيـ	يـ	ي^[d]

(алипбаялъул хӀарплъун рикӀкӀунаро, амма цӀакъ кӀвар бугеб роль хӀала гӀараб грамматикаялда ва лексикаялда, гьенибго баян гьабиги: гӀемерисел битӀарал гурел чӀужугӀаданалъул жинсалъул предметиял цӀарал рихьизариги.				hamzah	هَمْزة	ʾ	/ʔ/	гьуърул	ء (аслияб къагӀидаялъ хъвала рагӀул бакьулӀ ва ахиралда, цогидал хӀарпазда бухьунаро)
				ʾalif hamzah	أَلِف هَمْزة				ـأ		أ
				ʾalif hamzah	أَلِف هَمْزة				ـإ		إ
				wāw hamzah	وَاو هَمْزة				ـؤ		ؤ
				yāʾ hamzah	يَاء هَمْزة				ـئ	ـئـ	ئـ	ئ
				ʾalif maddah	أَلِف مَدَّة	ʾā	/ʔaː/		ـآ		آ

Баянал

↑ Alif can represent many phonemes. See the section on ʾalif.
1 2 3 4 5 6 7 8 See the section on non-native letters and sounds; the letters ⟨ك⟩ ,⟨ق⟩ ,⟨غ⟩ ,⟨ج⟩ are sometimes used to transcribe the phoneme /g/ in loanwords, ⟨ب⟩ to transcribe /p/ and ⟨ف⟩ to transcribe /v/. Likewise the letters ⟨و⟩ and ⟨ي⟩ are used to transcribe the vowels /oː/ and /eː/ respectively in loanwords and dialects.
↑ ج is pronounced differently depending on the region. See Arabic phonology#Consonants.
1 2 3 See the section on regional variations in letter form.

Гьаркьал рахъулеб куц кьун буго гьенжесеб стандартияб гӀараб мацӀалъул, жиб школабазда ва университетазда малъулеб. Практикаялда, хӀарпал рахъулеб къагӀида батӀи-батӀиял икълимазда рекъон букӀине бегьула стандарталдаса батӀияю. ГӀараб мацӀалъул пронунциациялъул (хӀарпал рахъулеб къагӀиядаялъул) хӀакъалъул дагьабги цӀикӀкӀун информация балагье гӀараб фонология ва гӀараб мацӀалъул вариантал макъалабазда.=
ГӀараб хӀарпазул цӀаразул хал гьабизе бегьула цебесеб версиялъул абстракция хӀисабалда. Протосемит мацӀалда гьел цӀарал рукӀана хасаб магӀна бугел рагӀабилъун. Халкъалда гьоркьоб хӀарпазул рукӀине бегьула цогидал цӀарал.
Анлъго хӀарпалъул (و ز ر ذ د ا) гьечӀо чӀван-къотӀараб медиалияб форма, рагӀул бакьулӀ гьел хъвала ахираб форма гӀадин хадусеб хӀарпгун бухьенги гьечӀого. Гьезул байбихьул форма дандеккола батӀаго бугеб формаялда (инициалалде). Хадусеб хӀарп хъвала жиндирго байбихьул формаялда, ялъуни батӀаго бугеб формаялда, гьеб рагӀиялъулӀ ахирисеб хӀарп батани.
Алиф хӀарп баккана финикъияб алипбаялда жинца глотталияб ккураб рагьукъаб гьаракь бихьизабуле хӀарп хӀисабалда. Жакъа къоялде гьелъул букӀараб гьеб функция тӀагӀана, ва гьеб йа-ги (ya’ ) вав-ги (wāw ) хӀарпазда цадахъ ккола матер лекционислъун, рагьукъаб хӀарплъун, жиб халатаб рагьараб гьаракьалъул чвахиялда цебе букӀунеб, ялъуни диакритикал тӀад лъолеб ишаралъун ([мадда] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: м) (help) ва [[Hamza|[гьамза] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: г) (help)]]).
ГӀараб мацӀалда хӀалтӀизабула диакритикияб ишара ء, гьамза, гьелъ бихьизабула глотталияб ккураб рагьукъаб [ʔ], хъвала жибго ялъуни кьучӀчӀ-хӀарпгун:
- жибго: ء
- кьучӀчӀ-хӀарпгун: إ أ ([алиф] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: а) (help) хӀарпалда тӀад ялъуни гъоркь), ؤ ([вāв] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: в) (help) хӀарпалда тӀад), ئ (нукъадаби гьечӀеб [йā’] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: й) (help) ялъуни [йā’ гьамза] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: й) (help) хӀарпазда тӀад).

Академиял хӀалтӀабазда [[Hamza|[гьамза] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: г) (help)]] (ء) хӀарпалъул транлитерация гьабула кваранаб бащдаб гор модификатор-хӀарпалдалъун (ʾ), гьелъие гӀаксаб квегӀаб бащдаб гор модификатор-хӀарпалдалъун цогидал мацӀазда транслитерация гьабула гӀайн (ع) хӀарпалъе, авар мацӀалда гьеб гьаракь бихьизабула гІ хӀарпалъ.

[Гьамза] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: Г) (help) хӀарпалъул буго гӀицӀго цо форма, гьелъ гьеб цебе бугеб ялъуни хадуб бачӀунеб хӀарпаздехун бухьунаро. БукӀаниги, гьеб хӀарп [вāв] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: в) (help), [йā’] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: й) (help) ва [алиф] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: а) (help) хӀарпазда цадахъ букӀуна, гьедин буеб мехалда кьучӀчӀ хӀарпал рукӀуна гьелго [вāв] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: в) (help), [йā’] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: й) (help) ва [алиф] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: а) (help) хӀарпаллъун.

Алиф

Контекст	Форма	МагӀна
Диакритикал гьечӀого	ا	байбихьуда: [а, и] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: а) (help) /a, i/ яги сасунеб, ай цебесеб гьаракьалда хурхунеб, хӀарп баянаб артиклалда ال [[Al-\|[(a)л-] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 4: л) (help)]] бакьулӀ яги ахиралда: ā /aː/ сасунеб مِائة рагӀиялъулӀ
ТӀад гьамзагун (гьамза алиф)	أ	байбихьуда/ бакьулӀ/ ахиралда: хадуб букӀуна фатхӀа - ʾa, яги замма - ʾу батӀаго яги жибго рагьараб гьаракьги гьечӀо (гӀемерисеб хадуб букӀуна сукун): /ʔ/ дандчӀвала цо-цо рагӀабазул къамусиял формабазда
Гьоркь гьамзагун (гьамза алиф)	إ	байбихьуда: [ʾи] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 2: и) (help) /ʔi/ бакьулӀ бихьизабуларо (балагье гьамза ва U+02E4)
[[ГӀараб диакритикал#Маддагь\|[Мадагьгун] Error: {{Транслитерация}}: transliteration text not Latin script (pos 1: М) (help)]]	آ	ʾā /ʔaː/
'Васлагьгун'	ٱ	байбихбуда/ бакьулӀ/ ахиралда: сасунеб /ʔ/ Маркер/коннектор/кӀиго рагӀиялда гьоркьоб гьеб бухьинабизе хӀалтӀизабулеб ишара, хӀалтӀизабула яги баянаб артиклалда (ал) яги алифгун ялъуни гьамза алифгун каламул бутӀаялда, каламул цӀаралда ялъуни цогидал цӀаразда жаниб, мисалалън: ГӀабд Аллагь عَبْدَ ٱلله - "Аллагьасул лагъ"

ХӀарпазул вариантал

Лигатураби

Геминация

Нунация

Рагьарал гьаркьал

Къокъал рагьарал

Халатал рагьарал

Дифтонгал

Рагьарал гьоркьор риччай

ТӀадеги хӀарпал

Икълимиял вариантал

Жиндирго гурел хӀарпал стандартияб гӀараб мацӀалда

ГӀараб мацӀалдаса батӀиял мацӀазда хӀалтӀизаби

Цифраби

ХӀарпал цифраби хӀисабалда

Тарих

ГӀараб тӀахьал кьабулел алатал

Компьютеризация

Юникод

Клавиатураби

ХӀатӀ лъазаби

Балагье гьединго

ХӀужжаби

↑ Zitouni, Imed (2014). Natural Language Processing of Semitic Languages. Springer Science & Business. гь. 15. ISBN 3642453589.
↑ (мацӀ: гӀараб) Alyaseer.net ترتيب المداخل والبطاقات في القوائم والفهارس الموضوعية Ordering entries and cards in subject indexes Архивация 2007-12-23 Wayback Machine Discussion thread (Accessed 2009-October–06)
↑ Цитация мекъи: Мекъаб тег <ref>; мурад баян гьабун хъвалеб magb2 -лъе текст бихьизабун гьечІо
↑ Rogers, Henry (2005). Writing Systems: A Linguistic Approach. Blackwell Publishing. гь. 135.

[5] Alif can represent many phonemes. See the section on ʾalif.

[non-native-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 See the section on non-native letters and sounds; the letters ⟨ك⟩ ,⟨ق⟩ ,⟨غ⟩ ,⟨ج⟩ are sometimes used to transcribe the phoneme /g/ in loanwords, ⟨ب⟩ to transcribe /p/ and ⟨ف⟩ to transcribe /v/. Likewise the letters ⟨و⟩ and ⟨ي⟩ are used to transcribe the vowels /oː/ and /eː/ respectively in loanwords and dialects.

[7] ج is pronounced differently depending on the region. See Arabic phonology#Consonants.

[regional-variation-8] 1 2 3 See the section on regional variations in letter form.

[1] Zitouni, Imed (2014). Natural Language Processing of Semitic Languages. Springer Science & Business. гь. 15. ISBN 3642453589.

[magb-2] (мацӀ: гӀараб) Alyaseer.net ترتيب المداخل والبطاقات في القوائم والفهارس الموضوعية Ordering entries and cards in subject indexes Архивация 2007-12-23 Wayback Machine Discussion thread (Accessed 2009-October–06)

[magb2-3] Цитация мекъи: Мекъаб тег <ref>; мурад баян гьабун хъвалеб magb2 -лъе текст бихьизабун гьечІо

[4] Rogers, Henry (2005). Writing Systems: A Linguistic Approach. Blackwell Publishing. гь. 135.

[1]

[2]

[3]

[4]

[a]

[b]

[c]

[d]