Урартал
Урартал — некӀсияб халкъ, жиб Армяназул тӀалъуда гӀумру гьабулеб гин урарт мацӀалъ кӀалъалеб букӀараб. Гьел Урарталъул политикияб элита кколаан, XIII н. э. щ. гӀасруялдаса къавмазул цолъи гӀадин рехсолаан гин VIII-VI н. э. щ гӀасрабазда хӀукумат гӀадин.
И. М. Дянковас ургъараб гин ритӀухълъи бихьизабураб Армяназул этногеназалъул миграциягун-жубараб гипотезалда рекъон, урартаз, цогидал Урарталъул халкъаз гӀадин (гьурритаз гин лувияз), индо-европияб протоармян мацӀ босана гин хадуб армян этносалъул бутӀалъун ккана, гьелъие жиндираб маданияб хутӀел кьун, бетӀераб генетикияб компонентги гьездаса щун.
Рижи
[хисизабизе | код хисизабизе]Урартал кин рижаралали бихьизабулеб дурусал баянал гьечӀо. Лъала, урартал аккадалгун гин гьурриталгун цадахъ, армяноидияб популяциялъул къокъинире унел рукӀараблъи. РакӀалда буго, Армяназул тӀалъудаса урартал тӀиритӀанин Ревандуз мухъалдаса (гьанжесеб Ираналъул хьундасебгун-бакътӀерхьул рахъалда бугеб БакътӀерхьул Азербайжаналъул территориялда), киб некӀсияб Мусасир шагьар букӀараб.[1][2][3]
Гьебмехалъ, Урартуялъул бетӀерлъи гьабулеб династиялъул рижи индо-европиялъул букӀине рес буго, щайгурелъул хӀакимзабазул цӀаразул балкан мацӀазда параллелал руго[4].
1-леб азарго соналалъ урартал, цогидал халкъазда цадахъ, армяназул халкъалъул бижизабиялъул процессалда гӀахьаллъана. Армяназ тӀолабго нексӀияб тӀалъул халкъазул физикияб гин маданияб компонеталъул ирс босана, тӀоцебесеб иргаялда, гьанжесел армяназул аслияб генетикияб компонентлъун кколел хурритазул, урартазул гин лувиязул.[5][6]
МацӀ
[хисизабизе | код хисизабизе]Урартазул мацӀ гьурритазул мацӀалде гӀагараб букӀанаан, гьединлъидал гьез гӀуцӀула гьурритазулгун-урартазул хъизан.[7][8][9]
Дин
[хисизабизе | код хисизабизе]
Урартазул дин гӀагараб буго Месопотамиялъул диназде: урартазул букӀана кӀудияб бучудузул пантеон, гӀемерисел якъинго росарал Месопотамиялъул хӀукуматазул диназдаса (Шумералъул, Аккадалъул гин Ассириялъул). Урартуялда тӀибитӀун букӀана къурбанхвей. Къурбаналде аслияб куцалъ босулеб букӀана оцал гин гӀиял. Гьединго ратун руго чагӀазул къурбанхвеязул лъалкӀал[10].
Гь. ралагье
[хисизабизе | код хисизабизе]МугъчӀваял
[хисизабизе | код хисизабизе]- ^ Stone E. C., Zimansky P. The Urartian Transformation in the Outer Town of Ayanis // Archaeology in the Borderlands. Investigations in Caucasia and beyound. — Los Angeles: University of California Press, 2003. — ISBN 1931745013.
- ^ Salvini Mirjo. .
- ^ Меликишвили Г.А. Мусасир и вопрос о древнейшем очаге урартских племён // Вестник древней истории. — Москва, 1948. — С. 37—48.
- ^ Петросян А.Е. К вопросу об этническом происхождении урартской элиты // Պատմա-բանասիրական հանդես. — 2005-12-25. — С. 208–226. — ISSN 0135-0536. Error in Webarchive template: Empty url.
- ^ Цитация мекъи: Мекъаб тег
<ref>; мурад баян гьабун хъвалебKim-лъе текст бихьизабун гьечІо - ^ Дьяконов И. М. . — Т. Глава III. Образование армянского народа - 3. Образование армянского народа. Компоненты армянского народа.
- ^ Дьяконов И.М., Старостин С.А. Хуррито-урартские и восточнокавказские языки // Древний Восток: этнокультурные связи. — Москва: Наука, 1988.
- ^ Иоганнес Фридрих. . — ISBN 5-354-00045-9.
- ^ Дьяконов И.М. .
- ^ Халип:Книга:Lehmann-Haupt: Armenien