Къавуда

Википедия — эркенаб энциклопедия сайталдасан материал
Перейти к навигации Перейти к поиску
Къавуда ☣
Цогидал цӀарал Холера, азиялъулаб холера, эпидемикияб холера[1]
Cholera bacteria SEM.jpg
Холераялъул вибрион электронияб микроскопалъукь
Специаллъи Инфекционияб унти
MeSH D002771
Симптомал ГӀемераб къадар лъимхӀалаб диареялъул, лагӀиялъул, чччорбазул спазмазул[2][3]
Унти цӀикӀкӀин Дегьидротация, электролитияб дисбаланс[2]
ГӀадатаб байбихьи 2 сагӀаталдаса 5 къоялде инфектиналдаса хадуб[3]
Дурация Чанго къо[2]
ГӀилла Холераялъул вибрионал фекал-аралияб нухалдалъун тӀиритӀи[2][4]
Рискалъул факторал Квешаб санитация, бацӀцӀадаб гьекъолеб лъел гӀунгутӀи, мискинлъи[2]
Диагностикияб метод Стулалъул тест[2]
Профилактика Санитация лъикӀлъи, бацӀцӀадаб лъим, кверал чури, холераялде данде вакцинаби[2][5]
Сахлъизаби Пероралияб регьидратационияб терапия, тутиялъул суплементация, интравенозияб лъамалъиял, антибиотикал[2][6]
ХӀаллъи 3–5 миллион чи лъагӀалида[2]
Хвелал 28,800 (2015)[7]
Классификация
УХК-11 1A00
УХК-10 Халип:ICD10
УХК-10-КМ A00, A00.0, A00.9 и A00.1
УХК-9 001001
УХК-9-КМ Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 294: attempt to call field 'list_ref' (a nil value).
OMIM 166600
DiseasesDB 2546
MedlinePlus 000303
eMedicine med/351 

Къавуда ялъуни Холера (н.-грек χολή «ццин» ва ῥέω «чвахула» рагӀабаздаса) — Vibrio cholerae абруб бактериялъул цо-цо штаммаз лӀугьинабулеб тӀеренбакьалъул загьаб, антропонозияб инфекционияб унти.[4][3] Симптомал батӀайиса хис-хисизе бегьула тӀубанго гьечӀолъиялдаса гьоркьохъеб ва захӀматаб формаялде.[3] Классикияб симптом буго лъимхӀалаб диареялъул цӀикӀкӀараб къадар, жиб чанго къоялъ букӀунеб.[2] Гьединго рукӀине бегьула лагӀи ва ччорбазул спазм.[3] Диарея букӀине бегьула цӀакъ къуватаб, жиндица чанго сагӀаталда жаниб черхалъул иш цӀикӀкӀараб лъадакълъиялдеги электролитазул дисбалансалдеги ккезабулеб.[8] Гьелдалъун лӀугьине бегьула берал жанире рорт-рорти, тӀомалъул цӀорой, гьелъул эластиклъи гӀодобеккей, кверазда ва хӀатӀазда рукӀкӀ-рукӀкӀинал.[5] Лъадакълъи букӀине бегьула гӀиллалъун тӀом хъахӀиллъиялъеги.[9] Симптомал байбихьула кӀиго инфектун кӀиго сагӀаталдаса щуго къоялде щун заманалда жанир.[10]

Къавуда бахинабулаб холараялъул вибрионалъул цо-цо штаммаз, цо-цо тайпабаз лӀугьинабизе бегьула дагьабги захӀматаб унти, цогиязде дандеккун.[8] Аслияб къагӀидаялъ гьеб тӀибитӀула лъикӀал гурел лъедасаги кванидасаги, жал гъорлӀ бактериял ругел инсанасул фекалияз гъизинарурал.[8] РелъинаричӀел ралъдал продуктал ккола унтӀи тӀибитӀизаялъул иццлъун.[11] ГӀадамал ккола цохӀо жал рукӀин лъалел бактериязул белегьанлъун.[8] Унтиялъул рискалъул факторазде гъорлӀе ккола квешаб санитация, гӀезегӀан бацӀадаб гьечӀеб гьекъолеб лъим ва мискинлъи.[8] Холераялъе диагностика гьабула стулалъул тесталдалъун.[8] Хехаб кващалъул тестги жола, амма гьеб гьедигӀан мухӀканаб гьечӀо.[12]

Холераялде данде профилактикалъул методаз гъорлӀе рачуна санитация лъикӀлъиабиги бацӀцӀадаб лъеде рес щвейги.[5] Жал пероралго гъорлӀе риччалел холераялде данде вакцинабаз гӀураб къадаралда цӀунула гӀ.-ш. анлӀго моцӀица.[8] Гьезул буго тӀадеги тӀокӀлъи: жиб E. coli бактериялъ лӀугьинабулеб диареялдасаги цӀунула.[8] Сах гьабиялъул аслияб метод буго пероралияб регьидротационияб терапия — лъамалъи хиси дагьалъ гьуинал яги цӀамгӀалал рилъунжалаздалъун.[8] ЛъикӀаллъун ккола пиринчӀалъул лъим.[8] Тутия тӀадежубай лъикӀаблъун буго лъималазе.[6] ЦӀакъго захӀматаб хӀал бугони къваригӀине бегьула Рингерил лактат гӀадал интравенозиял лъамалъиял, антибиотикалги рукӀине бегьула пайдаяллъун.[8] Кинаб антибиотикалде сенситивияб холера бугебали лъазабиялъул тесталъ кумек гьабизе бегьула дару тӀаса бищизе.[10]

Халера, кьураб къиматалда рекъон, сабаблъун тӀолго дунялалда лъагӀалида жанив унтулев вуго 3–5 миилион чи, гьелъул гӀиллаялда лӀугьунеб буго 28 800–130 000 хвел.[8][7] 2010 соналде бугеб ахӀвал-хӀалалда рекъон гьеб пандемия хӀисабалда классификатинабун бугониги, хайиразул цӀикӀкӀараб мартабат бугел пачалихъазда гьеб дандчӀвала къанагӀат.[8] ГӀемерисел унтула лъимал.[8][13] Къавуда данчӀвала эпидемия багъари гӀадинги, кидаго букӀунеб гӀадинги цо хасал икълимазда.[8] Кидаго риск бугел районаз гъорлӀе рачуна Африка ва Жанубиябгин Бакъбаккул Азия.[8] Унтаразда гьоркьоб хвеялъул риск букӀуна 5%-алдаса дагь, амма гьеб бахине бегьула 50%-алдеги.[8] Сахлъизариялде рес щвечӀолъиялъул хӀасилалда хвеялъул мартабат дагьабги цӀикӀкӀуна.[8] Къавуда рехсей дандчӀвалеб буго н. щ. V гӀасруялдаго, санскрит мацӀалда.[5] Ингилисалда Джон Сновица 1849 ва 1854 соназда гьоркьоб холераялъул цӀех-рехел гьабиялъ эпидемиологиялъул рахъалда кӀвар бугел цебетӀелал лӀугьана.[5][14] Ахирисеб 200 соналда жаниб лӀугьана анкьго цӀикӀкӀараб унти багъарин хвеязул къадар миллионазда букӀараб.[15]

ГӀаламатал ва симптомал[хисизабизе | код хисизабизе]

ГӀилла[хисизабизе | код хисизабизе]

Бахин[хисизабизе | код хисизабизе]

Хехбоси[хисизабизе | код хисизабизе]

Механизм[хисизабизе | код хисизабизе]

Генетикияб структура[хисизабизе | код хисизабизе]

Антибиотиказдехун щулачӀей[хисизабизе | код хисизабизе]

Диагностика[хисизабизе | код хисизабизе]

Профилактика[хисизабизе | код хисизабизе]

Лъим, санитация, гьигиена[хисизабизе | код хисизабизе]

Халкквей[хисизабизе | код хисизабизе]

Вакцинация[хисизабизе | код хисизабизе]

Салил фильтрация[хисизабизе | код хисизабизе]

Сахлъизаби[хисизабизе | код хисизабизе]

Лъамалъиял[хисизабизе | код хисизабизе]

Электролитал[хисизабизе | код хисизабизе]

Антибиотикал[хисизабизе | код хисизабизе]

Тутия хӀалтӀизаби[хисизабизе | код хисизабизе]

Прогноз[хисизабизе | код хисизабизе]

Эпидемиология[хисизабизе | код хисизабизе]

Багъариналъул тарих[хисизабизе | код хисизабизе]

ЦӀех-рехел[хисизабизе | код хисизабизе]

Глобалияб стратегия[хисизабизе | код хисизабизе]

ЖамгӀият ва маданият[хисизабизе | код хисизабизе]

СахлъицӀуниялъул рахъалъул сиясат[хисизабизе | код хисизабизе]

КӀварккарал лӀугьенал[хисизабизе | код хисизабизе]

Популарияб маданияталда[хисизабизе | код хисизабизе]

Пачалихъазул мисал[хисизабизе | код хисизабизе]

Замбия[хисизабизе | код хисизабизе]

Гьиндустан[хисизабизе | код хисизабизе]

Конгоялъул Демократияб Республика[хисизабизе | код хисизабизе]

Баянкьелал[хисизабизе | код хисизабизе]

РегӀелал[хисизабизе | код хисизабизе]

  1. Цитатинабиялъул гъалатӀ:Мекъаб тег <ref>; мурад баян гьабун хъвалеб textbook -лъе текст бихьизабун гьечІо
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 Цитатинабиялъул гъалатӀ:Мекъаб тег <ref>; мурад баян гьабун хъвалеб WHO2010 -лъе текст бихьизабун гьечІо
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Cholera – Vibrio cholerae infection Information for Public Health & Medical Professionals. Centers for Disease Control and Prevention (January 6, 2015).
  4. 4,0 4,1 Finkelstein, Richard A. (1996). "Cholera, Vibrio cholerae O1 and O139, and Other Pathogenic Vibrios". In Baron, Samuel (ed.). Medical Microbiology (4th ed.). University of Texas Medical Branch at Galveston. ISBN 978-0-9631172-1-2. PMID 21413330. Халип:NCBIBook2.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 (June 2012) «Cholera». Lancet 379 (9835): 2466–2476. doi:10.1016/s0140-6736(12)60436-x. PMID 22748592.
  6. 6,0 6,1 Cholera – Vibrio cholerae infection Treatment. Centers for Disease Control and Prevention (November 7, 2014).
  7. 7,0 7,1 (October 2016) «Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015». Lancet 388 (10053): 1459–1544. doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1. PMID 27733281.
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 8,16 8,17 (March 2010) «Cholera vaccines: WHO position paper». Weekly Epidemiological Record 85 (13): 117–28. PMID 20349546.
  9. Bailey, Diane (2011). Cholera (1st ed.). New York: Rosen Pub. p. 7. ISBN 978-1-4358-9437-2. Archived from the original on 2016-12-03. Unknown parameter |name-list-style= ignored (help)
  10. 10,0 10,1 Cholera – Vibrio cholerae infection Information for Public Health & Medical Professionals. Centers for Disease Control and Prevention (January 6, 2015).
  11. Sources of Infection & Risk Factors. Centers for Disease Control and Prevention (November 7, 2014).
  12. Diagnosis and Detection. Centers for Disease Control and Prevention (February 10, 2015).
  13. Cholera – Vibrio cholerae infection. Centers for Disease Control and Prevention (October 27, 2014).
  14. Timmreck, Thomas C. (2002). An introduction to epidemiology (3. ed.). Sudbury, MA: Jones and Bartlett Publishers. p. 77. ISBN 978-0-7637-0060-7. Archived from the original on 2016-12-03. Unknown parameter |name-list-style= ignored (help)
  15. Cholera's seven pandemics, CBC (9 May 2008).

ТӀадеги цӀалиялъе[хисизабизе | код хисизабизе]

  • (1986) «Cholera and Colonialism in British India». Past & Present 113 (113): 118–151. doi:10.1093/past/113.1.118. PMID 11617906.
  • (January 2010) «History of Cholera Outbreaks in Iran during the 19th and 20th Centuries». Middle East Journal of Digestive Diseases 2 (1): 51–55. PMID 25197514.
  • Bilson, Geoffrey. A Darkened House: Cholera in Nineteenth-Century Canada (U of Toronto Press, 1980).
  • (1986) «The New 'Black Death': Cholera in Brazil, 1855-1856». Social Science History 10 (4): 467–488. doi:10.2307/1171027. PMID 11618140.
  • Echenberg, Myron (2011). Africa in the Time of Cholera: A History of Pandemics from 1817 to the Present. ISBN 978-0-521-18820-3.
  • (1988) «Epidemics and Revolutions: Cholera in Nineteenth-Century Europe». Past & Present 120 (120): 123–146. doi:10.1093/past/120.1.123. PMID 11617908.
  • Evans, Richard J. (2005). Death in Hamburg: Society and Politics in the Cholera Years. ISBN 978-0-14-303636-4.
  • Gilbert, Pamela K. Cholera and Nation: Doctoring the Social Body in Victorian England" (SUNY Press, 2008).
  • Hamlin, Christopher (2009). Cholera: The Biography. Oxford University Press.
  • (November 2020) «Pandemics and the politics of difference: rewriting the history of internationalism through nineteenth-century cholera». Journal of Global History 15 (3): 394–407. doi:10.1017/S1740022820000236.
  • (June 2006) «THE UNIFICATION OF THE GLOBE BY DISEASE? THE INTERNATIONAL SANITARY CONFERENCES ON CHOLERA, 1851–1894». The Historical Journal 49 (2): 453–476. doi:10.1017/S0018246X06005280.
  • (November 2011) «Cholera in Haiti and Other Caribbean Regions, 19th Century». Emerging Infectious Diseases 17 (11): 2130–2135. doi:10.3201/eid1711.110958. PMID 22099117.
  • Kotar, S. L.; Gessler, J. E. (2014). Cholera: A Worldwide History. ISBN 978-0-7864-7242-0.
  • Kudlick, Catherine Jean (1996). Cholera in Post-Revolutionary Paris: A Cultural History. Berkeley: University of California Press.
  • (15 October 2018) «Global Cholera Epidemiology: Opportunities to Reduce the Burden of Cholera by 2030». The Journal of Infectious Diseases 218 (suppl_3): S137–S140. doi:10.1093/infdis/jiy486. PMID 30184102.
  • (2012) «The 'Cholera Cloud' in the Nineteenth-Century 'British World': History of an Object-Without-an-Essence». Bulletin of the History of Medicine 86 (3): 303–332. doi:10.1353/bhm.2012.0050. PMID 23241908. Халип:INIST Халип:Project MUSE.
  • Rosenberg, Charles E. (1987). The Cholera Years: The United States in 1832, 1849, and 1866. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-72677-9.
  • (1997) «Cholera, Community, and Public Health in Gold Rush Sacramento and San Francisco». Pacific Historical Review 66 (4): 527–551. doi:10.2307/3642236.
  • Snowden, Frank M. Naples in the Time of Cholera, 1884-1911 (Cambridge UP, 1995).
  • Vinten-Johansen, Peter, ed. Investigating Cholera in Broad Street: A History in Documents (Broadview Press, 2020). regarding 1850s in England.
  • Vinten-Johansen, Peter, et al. Cholera, chloroform, and the science of medicine: a life of John Snow (2003).

КъватӀисел регӀелал[хисизабизе | код хисизабизе]

Халип:Wiktionary

Халип:Medical condition classification and resources Халип:Холера Халип:Мискинлъиялъул унтаби Халип:Бактериалиял унтаби