Перейти к содержанию

Гуржи хъвай-хъвагӀи

Википедия — эркенаб энциклопедия сайталдасан материал
Нусхури хатІалъ хъвараб Инжилалъул тІамач. XII гІасру.

Гуржи хъвай-хъвагІи ккола цо-цо картвел мацІаз — тІоцебесеб иргалда жаниб гуржи, ва гьединго мегрел, сван ва цогидаз — хІалтІизабулеб алипбаялъулаб хъвай-хъвагІи. Хъвала квегІидаса квараниде. Гьанжесеб гуржи алипбаялда буго 33 хІарп; алипбаялда гьечІо бетІерал хІарпал, амма текстазул бутІрузда ва цо-цо цогидал бакІазда тІубараб рагІи хъвазе бегьула хІарпазул тІасиял ва гъоркьиял элементал гьечІого, кІиго парллелиял мухъазда гьоркьоб гІадин (бл.сураталде) — гьединаб хъвай ккола цогидал алипбаязда ругел бетІерал хІарпазул аналог, гьелда абула «мтаврули»[1]. Гьеб гуржи хъвай-хъвагІиялъул тайпа буго бачун Юникодалде гъорлъе 11.0 версиялдаса байбихьун[2].

ГІурччинаб кьералъ рихьизарун руго цере гуржи мацІалда, амма гьанже гІицІго цогидал мацІазда хІалтІизарулел хІарпал. БагІараб кьералъ — цогидал мацІазда хІалтІизарулел, амма гуржи мацІалда киданиги рукІинчІел хІарпал. ХъахІилаб кьералъ — гуржи мацІалда хІалтІтзарулел рукІарал, амма гьанже кибниги гьечІел хІарпал. ЦІахІилаб кьералъ — цере цогидал мацІазда рукІарал, амма гьанже киниги гьечІел хІарпал.

Цогидал алфабетазде журарал хӀарпал

[хисизабизе | код хисизабизе]

Мхедрулиялъул адаптация гьабун буго гуржи гуребги цогидал мацӀазеги. Гьел алфабетазул цо-цоязда цӀунун руго гуржиялда басралъарал хӀарпал, цогидазе щун руго тӀадеги хӀарпал:


фи

шва

элифи

сверараб гани

гӀайни

модификатор нар

аэн

къараб ишара

лабиалаб ишара
  • (фи) хӀалтӀизабула лазгун сваналда, цебе гьири ва абхаз алфабетаздаги букӀана.[3] Эб лӀугьун буго грек Φ (фи) хӀарпалдаса.
  • (шва), гьединго жинда ун абулеб, хӀалтӀизабула шва гьаркьие свангун мегрелалда, цебе букӀана гьири гин абхаз алфабетаздаги.[3]
  • (элифи) хӀалтӀизабула глотталаб стопалъе свангун мегрелалда.[3] Эб буго нахъехун буссараб (къари).
  • (сверараб гани) цо мехалда букӀана [ɢ] гьаркьие дагъистаниял мацӀазда евангелияб литературалда.[3]
  • (модификатор нар) хӀалтӀизабула бац мацӀалда. Элъ назаллъизабула цебе бугеб рагьараб.[4]
  • (гӀайни) цо-цо хӀалтӀизабула [ʕ] гьаркьие бац мацӀалда.[3] Эб лӀугьун буго гӀараб ع (ʿгӀайн) хӀарпалдаса
  • (аэн) хӀалтӀизабулеб букӀана гьири мацӀалда. Эб абулаан [ə] гӀадин.[5]
  • (къараб ишара) хӀалтӀизабулаан абхазалда цебесеб рагьукъалъул веларизация бихьизабизе.[6]
  • (лабиалаб ишара)хӀалтӀизабулаан абхазалда цебесеб рагьукъалъул лабиализация бихьизабизе.[6]

Гьеб таблоялда кьун буго лъабабго хъвай параллелал хӀубазда, гъорлӀе рачун руго киналго алфабетазда гьанже басралъарал хӀарпал (хъахӀилаб фоналда рихьизарун руго), гуржиялда басралъарал, хӀо цогидал алфабетазда хӀалтӀизарулел (гӀурччинаб фон), яги тӀадеги хӀарпал, гуржиялдаса батӀиял мацӀазда ругел (розияб фон). «Националаб» транслитерация буго гуржи хӀукуматалъ хӀалтӀизабулеб система, «лаз» абуни буго латин лаз алфабет, Туркиялда хӀалтӀизабулеб. Таблоялда гьединго кьун руго нумерияб кӀварги.


ХӀарпал Юникод
(мхедрули)
ЦӀар ИФА Транскрипцияби Нумерияб
кӀвар
асмотаврулинусхуримхедрулимтаврули НационалабISO 9984BGNЛаз
U+10D0ани/ɑ/, сван /a, æ/A aA aA aA a1
U+10D1бани/b/B bB bB bB b2
U+10D2гани/ɡ/G gG gG gG g3
U+10D3дони/d/D dD dD dD d4
U+10D4эни/ɛ/E eE eE eE e5
U+10D5вини/v/V vV vV vV v6
U+10D6зени/z/Z zZ zZ zZ z7
U+10F1гье/eɪ/, сван /eː/Ē ēEy ey8
U+10D7тани/t⁽ʰ⁾/T tTʼ tʼTʼ tʼT t9
U+10D8ини/i/I iI iI iI i10
U+10D9кӀани//Kʼ kʼK kK kǨ ǩ20
U+10DAласи/l/L lL lL lL l30
U+10DBмани/m/M mM mM mM m40
U+10DCнари/n/N nN nN nN n50
U+10F2йе/je/, мегрел, лаз & сван /j/Y yJ jY y60
U+10DDони/ɔ/, сван /ɔ, œ/O oO oO oO o70
U+10DEпӀари//Pʼ pʼP pP pP̌ p̌80
U+10DFжани/ʒ/Zh zhŽ žZh zhJ j90
U+10E0раэ/r/R rR rR rR r100
U+10E1сани/s/S sS sS sS s200
U+10E2тӀари//Tʼ tʼT tT tŤ t͏̌300
U+10F3ви/uɪ/, сван /w/W w400[a]
U+10E3уни/u/, сван /u, y/U uU uU uU u400[a]
U+10F7ун, шваМегрел & сван /ə/
U+10E4пари/p⁽ʰ⁾/P pPʼ pʼPʼ pʼP p500
U+10E5кани/k⁽ʰ⁾/K kKʼ kʼKʼ kʼK k600
U+10E6гъани/ɣ/Gh ghḠ ḡGh ghĞ ğ700
U+10E7къари//Qʼ qʼQ qQ qQ q800
U+10F8элифМегрел & сван /ʔ/
U+10E8шини/ʃ/Sh shŠ šSh shŞ ş900
U+10E9чини/tʃ⁽ʰ⁾/Ch chČʼ čʼChʼ chʼÇ ç1000
U+10EAцани/ts⁽ʰ⁾/Ts tsCʼ cʼTsʼ tsʼƷ ʒ2000
U+10EBдзили/dz/Dz dzJ jDz dzŽ ž3000
U+10ECцӀили/tsʼ/Tsʼ tsʼC cTs tsǮ ǯ4000
U+10EDчӀари/tʃʼ/Chʼ chʼČ čCh chÇ̌ ç̌5000
U+10EEхани/χ/Kh khX xKh khX x6000
U+10F4хъари, гьари/q⁽ʰ⁾/H̱ ẖ7000
U+10EFджани//J jJ̌ ǰJ jC c8000
U+10F0гьаэ/h/H hH hH hH h9000
U+10F5гьоэ//, бац /ʕ, ɦ/Ō ō10000
U+10F6фиЛаз /f/F fF f
U+10F9сверараб ганиДагъистаниял мацӀазул /ɢ/ евангелияб литературалда[3]
U+10FAгӀайниБац /ʕ/[3]
U+10FCнар модификаторБац /◌̃/ назализация цебехунисеб рагьаралъул[4]
U+10FDаэн[6]Оссет /ə/[5]
U+10FEкъараб ишара[6]Абхаз веларизация цебезунисеб рагьукъалъул[6]
ᲿU+10FFлабиалаб ишара[6]Абхаз лабиализация цебехунисеб рагьукъалъул[6]
  1. 1 2 ჳ гин უ хӀарпазул буго цохӀого нумерияб кӀвар (400)
  1. Revised proposal for the addition of Georgian characters to the UCS
  2. Proposed New Characters: The Pipeline
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Unicode Standard, V. 6.3. U10A0, p. 3
  4. 1 2 Ager, Simon (2021-04-23). "Bats alphabet, pronunciation and language". Omniglot. Архивация оригиналалдаса, 2021-04-24. Щвей 2024-06-12.
  5. 1 2 Ager, Simon (2021-04-23). "Ossetian language, alphabet and pronunciation". Omniglot. Архивация оригиналалдаса, 2021-04-27. Щвей 2024-06-12.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 Everson, Michael; Melkadze, Ninell; Pentzlin, Karl; Yevlampiev, Ilya (17 фебруар 2010). "Proposal for encoding Georgian and Nuskhuri letters for Ossetian and Abkhaz" (PDF). unicode.org. Архивация (PDF) оригиналалдаса, 6 юл 2017. Щвей 2018-04-24.