Перейти к содержанию

Гуржи хъвай-хъвагӀи

Википедия — эркенаб энциклопедия сайталдасан материал
Нусхури хатӀалъ хъвараб Инжилалъул тӀамач. XII гӀасру.

Гуржи хъвай-хъвагӀи ккола цо-цо картвел мацӀаз — тӀоцебесеб иргалда жаниб гуржи, ва гьединго мегрел, сван ва цогидаз — хӀалтӀизабулеб алипбаялъулаб хъвай-хъвагӀи. Хъвала квегӀидаса квараниде. Гьанжесеб гуржи алипбаялда буго 33 хӀарп; алипбаялда гьечӀо бетӀерал хӀарпал, амма текстазул бутӀрузда ва цо-цо цогидал бакӀазда тӀубараб рагӀи хъвазе бегьула хӀарпазул тӀасиял ва гъоркьиял элементал гьечӀого, кӀиго парллелиял мухъазда гьоркьоб гӀадин (бл.сураталде) — гьединаб хъвай ккола цогидал алипбаязда ругел бетӀерал хӀарпазул аналог, гьелда абула «мтаврули»[1]. Гьеб гуржи хъвай-хъвагӀиялъул тайпа буго бачун Юникодалде гъорлӀе 11.0 версиялдаса байбихьун[2].

ГӀурччинаб кьералъ рихьизарун руго цере гуржи мацӀалда, амма гьанже гӀицӀго цогидал мацӀазда хӀалтӀизарулел хӀарпал. БагӀараб кьералъ — цогидал мацӀазда хӀалтӀизарулел, амма гуржи мацӀалда киданиги рукӀинчӀел хӀарпал. ХъахӀилаб кьералъ — гуржи мацӀалда хӀалтӀтзарулел рукӀарал, амма гьанже кибниги гьечӀел хӀарпал. ЦӀахӀилаб кьералъ — цере цогидал мацӀазда рукӀарал, амма гьанже киниги гьечӀел хӀарпал.

Цогидал алфабетазде журарал хӀарпал

[хисизабизе | код хисизабизе]

Мхедрулиялъул адаптация гьабун буго гуржи гуребги цогидал мацӀазеги. Гьел алфабетазул цо-цоязда цӀунун руго гуржиялда басралъарал хӀарпал, цогидазе щун руго тӀадеги хӀарпал:

ჶ
фи
ჷ
шва
ჸ
элифи
ჹ
сверараб гани
ჺ
гӀайни
ჼ
модификатор нар
ჽ
аэн
ჾ
къараб ишара
ჿ
лабиалаб ишара
  • ჶ (фи) хӀалтӀизабула лазгун сваналда, цебе гьири ва абхаз алфабетаздаги букӀана.[3] Эб лӀугьун буго грек Φ (фи) хӀарпалдаса.
  • ჷ (шва), гьединго жинда ун абулеб, хӀалтӀизабула шва гьаркьие свангун мегрелалда, цебе букӀана гьири гин абхаз алфабетаздаги.[3]
  • ჸ (элифи) хӀалтӀизабула глотталаб стопалъе свангун мегрелалда.[3] Эб буго нахъехун буссараб ⟨ყ⟩ (къари).
  • ჹ (сверараб гани) цо мехалда букӀана [ɢ] гьаркьие дагъистаниял мацӀазда евангелияб литературалда.[3]
  • ჼ (модификатор нар) хӀалтӀизабула бац мацӀалда. Элъ назаллъизабула цебе бугеб рагьараб.[4]
  • ჺ (гӀайни) цо-цо хӀалтӀизабула [ʕ] гьаркьие бац мацӀалда.[3] Эб лӀугьун буго гӀараб ⟨ع⟩ (ʿгӀайн) хӀарпалдаса
  • ჽ (аэн) хӀалтӀизабулеб букӀана гьири мацӀалда. Эб абулаан [ə] гӀадин.[5]
  • ჾ (къараб ишара) хӀалтӀизабулаан абхазалда цебесеб рагьукъалъул веларизация бихьизабизе.[6]
  • ჿ (лабиалаб ишара)хӀалтӀизабулаан абхазалда цебесеб рагьукъалъул лабиализация бихьизабизе.[6]

Гьеб таблоялда кьун буго лъабабго хъвай параллелал хӀубазда, гъорлӀе рачун руго киналго алфабетазда гьанже басралъарал хӀарпал (хъахӀилаб фоналда рихьизарун руго), гуржиялда басралъарал, хӀо цогидал алфабетазда хӀалтӀизарулел (гӀурччинаб фон), яги тӀадеги хӀарпал, гуржиялдаса батӀиял мацӀазда ругел (розияб фон). «Националаб» транслитерация буго гуржи хӀукуматалъ хӀалтӀизабулеб система, «лаз» абуни буго латин лаз алфабет, Туркиялда хӀалтӀизабулеб. Таблоялда гьединго кьун руго нумерияб кӀварги.


ХӀарпал Юникод
(мхедрули)
ЦӀар ИФА Транскрипцияби Нумерияб
кӀвар
асмотаврулинусхуримхедрулимтаврули НационалабISO 9984BGNЛаз
ႠⴀაᲐU+10D0ани/ɑ/, сван /a, æ/A aA aA aA a1
ႡⴁბᲑU+10D1бани/b/B bB bB bB b2
ႢⴂგᲒU+10D2гани/ɡ/G gG gG gG g3
ႣⴃდᲓU+10D3дони/d/D dD dD dD d4
ႤⴄეᲔU+10D4эни/ɛ/E eE eE eE e5
ႥⴅვᲕU+10D5вини/v/V vV vV vV v6
ႦⴆზᲖU+10D6зени/z/Z zZ zZ zZ z7
ჁⴡჱᲱU+10F1гье/eɪ/, сван /eː/—Ē ēEy ey—8
ႧⴇთᲗU+10D7тани/t⁽ʰ⁾/T tTʼ tʼTʼ tʼT t9
ႨⴈიᲘU+10D8ини/i/I iI iI iI i10
ႩⴉკᲙU+10D9кӀани/kʼ/Kʼ kʼK kK kǨ ǩ20
ႪⴊლᲚU+10DAласи/l/L lL lL lL l30
ႫⴋმᲛU+10DBмани/m/M mM mM mM m40
ႬⴌნᲜU+10DCнари/n/N nN nN nN n50
ჂⴢჲᲲU+10F2йе/je/, мегрел, лаз & сван /j/—Y yJ jY y60
ႭⴍოᲝU+10DDони/ɔ/, сван /ɔ, œ/O oO oO oO o70
ႮⴎპᲞU+10DEпӀари/pʼ/Pʼ pʼP pP pP̌ p̌80
ႯⴏჟᲟU+10DFжани/ʒ/Zh zhŽ žZh zhJ j90
ႰⴐრᲠU+10E0раэ/r/R rR rR rR r100
ႱⴑსᲡU+10E1сани/s/S sS sS sS s200
ႲⴒტᲢU+10E2тӀари/tʼ/Tʼ tʼT tT tŤ t͏̌300
ჃⴣჳᲳU+10F3ви/uɪ/, сван /w/—W w——400[a]
ႳⴓუᲣU+10E3уни/u/, сван /u, y/U uU uU uU u400[a]
ჇⴧჷᲷU+10F7ун, шваМегрел & сван /ə/—————
ႴⴔფᲤU+10E4пари/p⁽ʰ⁾/P pPʼ pʼPʼ pʼP p500
ႵⴕქᲥU+10E5кани/k⁽ʰ⁾/K kKʼ kʼKʼ kʼK k600
ႶⴖღᲦU+10E6гъани/ɣ/Gh ghḠ ḡGh ghĞ ğ700
ႷⴗყᲧU+10E7къари/qʼ/Qʼ qʼQ qQ qQ q800
——ჸᲸU+10F8элифМегрел & сван /ʔ/—————
ႸⴘშᲨU+10E8шини/ʃ/Sh shŠ šSh shŞ ş900
ႹⴙჩᲩU+10E9чини/tʃ⁽ʰ⁾/Ch chČʼ čʼChʼ chʼÇ ç1000
ႺⴚცᲪU+10EAцани/ts⁽ʰ⁾/Ts tsCʼ cʼTsʼ tsʼƷ ʒ2000
ႻⴛძᲫU+10EBдзили/dz/Dz dzJ jDz dzŽ ž3000
ႼⴜწᲬU+10ECцӀили/tsʼ/Tsʼ tsʼC cTs tsǮ ǯ4000
ႽⴝჭᲭU+10EDчӀари/tʃʼ/Chʼ chʼČ čCh chÇ̌ ç̌5000
ႾⴞხᲮU+10EEхани/χ/Kh khX xKh khX x6000
ჄⴤჴᲴU+10F4хъари, гьари/q⁽ʰ⁾/—H̱ ẖqʼ—7000
ႿⴟჯᲯU+10EFджани/dʒ/J jJ̌ ǰJ jC c8000
ჀⴠჰᲰU+10F0гьаэ/h/H hH hH hH h9000
ჅⴥჵᲵU+10F5гьоэ/oː/, бац /ʕ, ɦ/—Ō ō——10000
——ჶᲶU+10F6фиЛаз /f/—F f—F f—
——ჹᲹU+10F9сверараб ганиДагъистаниял мацӀазул /ɢ/ евангелияб литературалда[3]—————
——ჺᲺU+10FAгӀайниБац /ʕ/[3]—————
——ჼ—U+10FCнар модификаторБац /◌̃/ назализация цебехунисеб рагьаралъул[4]—————
ჍⴭჽᲽU+10FDаэн[6]Оссет /ə/[5]—————
——ჾᲾU+10FEкъараб ишара[6]Абхаз веларизация цебезунисеб рагьукъалъул[6]—————
——ჿᲿU+10FFлабиалаб ишара[6]Абхаз лабиализация цебехунисеб рагьукъалъул[6]—————
  1. 1 2 ჳ гин უ хӀарпазул буго цохӀого нумерияб кӀвар (400)
  1. ↑ Revised proposal for the addition of Georgian characters to the UCS
  2. ↑ Proposed New Characters: The Pipeline
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Unicode Standard, V. 6.3. U10A0, p. 3
  4. 1 2 Ager, Simon (2021-04-23). "Bats alphabet, pronunciation and language". Omniglot. Архивация оригиналалдаса, 2021-04-24. Щвей 2024-06-12.
  5. 1 2 Ager, Simon (2021-04-23). "Ossetian language, alphabet and pronunciation". Omniglot. Архивация оригиналалдаса, 2021-04-27. Щвей 2024-06-12.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 Everson, Michael; Melkadze, Ninell; Pentzlin, Karl; Yevlampiev, Ilya (17 фебруар 2010). "Proposal for encoding Georgian and Nuskhuri letters for Ossetian and Abkhaz" (PDF). unicode.org. Архивация (PDF) оригиналалдаса, 6 юл 2017. Щвей 2018-04-24.