Чу

Чу (лат. Equus ferus caballus) — хъизан-рукъалъул кӀудияб хӀайван.

Этимология

Чу абураб рагӀи ккола унго аварияб лӀугьин бугезул цояб. Чу гӀагарлъула гӀандияб ича, гӀахьвалияб ичва, чӀамалияб иша, тӀиндалияб ичва, кӀкӀаратӀияб ичва, болъихъияб ича, багулияб ичв, гъодоберияб ича «гӀала» абурал рагӀабазе. Реконструкциялда рекъон, авар. ču лӀугьана некӀо-авараб мацӀадул *ʔičú абураб формалдасан. Авар-гӀанди мацӀазда гьоркьобго цохӀо авар мацӀалъул гурони horse/лошадь абураб магӀна гьечӀо, хутӀарщиназул mare/кобыла буго. Гьал киналго формаби прото-авар-гӀанди мацӀалъул *ʔičʷa абураб формалдасан лӀугьун руго. Жиндирго иргада, протоавар-гӀанди форма лӀугьун букӀине ккола тӀолгокавказияб мацӀалъул *ɦɨ[n]čwĭ (~ -ĕ) абураб формалдасан. Рорце: лакияб чву, даргияб гӀахъушияб урчи, даргияб чирахъияб урче, даргияб кубачияб у̅че, лезгияб шив «бихьин чу», рочияб ноьш «чу» (< протолезг. *ʡɨnšʷ), цоги хиналугияб пши «чу». Магърибкавказиял мацӀаздаги: абхазияб ачвǝ, абазияб чǝ, адигияб шǝ, хъабардияб шǝ, убихияб чʲǝ «чу». Цинги, Диаконовасулгун Старостинил квербакъиялдалъун, нилӀеда бачун бажарула хурритияб eššǝ «чу» абураб рагӀиги. Халаре гуржиязул ачу, ачи «чу аскӀобе ахӀулеб рагӀи», ачуа «чу (лъималазул мацӀалда)». Протокавказияб мацӀалдасан гьезухъе некӀо щвараб кьибил.

Хаслъул падежалда – чол, гӀемерлъул формалда – чу́ял

Барти - бихьинаб чу
ГӀала - цӀуяб чу (≈ гӀур. кобы́ла)
Тайи - жеги лъагӀичӀеб чол тӀинчӀ (≈ гӀур. жеребёнок)
Ябучу - нахълъараб, унтараб, хераб чу (гьакинибги лъун баччизе кколеб хӀайван)

Гьаб макъала буго тIинчI, ва гьaб жеги хIадур гьечIо.
Гьабе кумек Википедиялъе, битIизабе ва гьалде тIаде жо жубай.