Фонема

Фонема буго гарул цоцада релълъарал гьаркьазул ракӏари, жал мацӀалда кӀалъалезда кколеб цо кьучӏаб гьаракьлъун — букӏине бегьулеб бищун гьитӏинаб фонетикияб цвеллъун — жиндица цо рагӀи цогиялдаса батӏа гьабизе квекулеб. Киналго мацӀазулӏ руго фонемаби (яги ишарабазул мацӀазда месулгун ишариял эквивалентал), ва киналго кӏалъавул мацӀазда гъорлӏ руго рагьукъалги рагьаралги фонемаби. Фонемаби лъазарула фонологиялда жанир, лингвистикаялъул бутӏаялда (мацӀ, хъвай, кӏалъ гин гӏахьалал гьикъалаби гъорлӏе рачараб дисциплина).

Фонемаби гӏемериселъ рихьизарула, хъвалеб мехалъ, цебехун гьетӏараб хӏуччица / сверун къараб глиф (симбол) гӏадин. Масала, /k/-ялъ бихьизабула инглис мацӀалъул cat 'кету' абураб рагӀул кӏалуда хӀалтӀизабулеб фонема яги гьаракь (абизин, bat 'къохьолъалкӏач' рагӀулӏ бугеб /b/-ялде данде ккун).