Таяммум

Таяммум (гӀараб мацӀалда تيمم‎) ккола кӀиябго квералдеги гьумералдеги ракь щвезе гьаби. Гьеб таяммум гьабула какие чуризе, яги черх чуризе лъим батичӀеб мехалъ, ялъуни гьеб лъимги букӀун, лъим хӀалтӀизабизе бегьулеб гьечӀони. Масала: какие чуриялъул яги паризаяб черх чуриялъул лагаялда лъим хъвазе бегьулареб бугони.

Таяммум гьабизе бегьизе ккани буго лъабго сабаб:

ТӀоцебесеб сабаб: сапаралда букӀа, ялъуни рокъоб букӀа лъим батунгутӀи.

КӀиабилеб сабаб: жиндихъ бугеб лъеде гӀадамасул, ялъуни хӀурмат бугеб хӀайваналъул гьеб лъим гьекъезе хӀажат букӀин.

Лъабабилеб сабаб: таяммум гьабизе бегьизе ккани, лагаялда жинда лъим хъвазе бегьулареб унти букӀин.

Таяммумалъул щуго рукну буго:

ТӀоцебесеб рукну: таяммум гьабулеб лагаялде (гьумерги кӀиябго гъежги) ракь накълу гьаби жинцаго бугониги, ялъуни жинца изну кьурав чиясниги. Гьороца босун бачӀараб ракьул хӀур, лагаялда бугони, гьеб лагаялъе таяммумалъе сверизе гьабун лӀулӀани гьелъ гӀей гьабуларо, щайгурелъул гьелъие хасаб накълу гьаби гьечӀелъул. Гьеб накълу гьабиги кӀиго нухалъ букӀине ккола.

КӀиабилеб сабаб: ният гьаби. «Дица ният гьабуна паризаяб как хӀалаллъиялъе таяммум гьабизе, яги къуръаналда хъвай хӀалаллъизе, яги паризаяб тӀаваф хӀалаллъизе, яги щукруялъул сужда гьабизе хӀалаллъизе», – абизе. Гьал цере рехсарал ниятазул бокьараб нияталъ цогидаб гӀамал гьабизе бегьула, мисалалъе, паризаяб как хӀалаллъиялъе ният гьабурас, паризаяб какги бачӀого, тӀаваф гьабизеги бегьула, гьелъул гӀаксалдаги бегьула. Гьаб ниятги букӀине ккола тӀоцебе гьумералде ракь накълу гьабиялда хурхун, гьумералде масхӀу гьабиялде цодагьаб къадаралъ хурхинеги ккола: паризаябин абичӀогун ният гьабурав чияс, жинца ният гьабураб гӀамалги хутӀарал гӀамалалги гьаризе бегьула. Масала: «Дица ният гьабуна Къуръан цӀализе, ялъуни таяммум гьабизе», – ян ният гьабурав чияс суннатал какал, къуръан цӀали, суннатаб тӀаваф, гьелда релълъарал суннатал гӀамалалги киналго гьаризе бегьула. Гьаб нияталдалъун цониги паризаяб гӀибадат, паризаяб как, къуръаналда хъвай, паризаяб тӀаваф гӀадал гӀамалал бегьуларо.

Лъабабилеб рукну: тӀоцебесеб ракьалда кьабурал квераздалъун сахабго гьумералда масхӀу гьаби. Гьумералдасан гъоркье далараб мегеж бугони, гьеб мегежалъул сахалдаго загьиралдаги масхӀу гьабизе ккола. Гьумералъе ракь босулаго, килищалда баргъич бугони, гьеб бахъизе кколаро, амма кӀиабилеб кьабиялъулӀ баргъичалде гъоркье ракь щвезе, бахъизе тӀадаб буго. Гьумералъул расазде гъоркье, ялъуни лъеца каки чурулеб мехалъ гӀадин лага лӀулӀазе суннатаб гьечӀо.

Ункъабилеб рукну: кӀиябго квералда (гӀункӀрукь бакӀалгун цадахъ) масхӀу гьаби.

Щуабилеб рукну: тартиб цӀуни, цин гьумералда, хадуб кӀиябго квералда масхӀу гьаби.

Гьаб щуябго рукнуялъул цонигияб камуни, ялъуни тартиб цӀуничӀони, таяммум бегьуларо.

Сапаралда вугев яги рокъов вугев чиясда лъим жиндие щолареблъи якъинго лъанани, кигӀан тӀалаб гьабуниги, гьев чияс лъим тӀалаб гьабизе кколаро ва лъимги тӀалаб гьабичӀогун таяммумги гьабун как бала. ТӀалабги гьабун, лъим батилин ракӀалде кканани, гьес лъим тӀалаб гьабизе ккола. Лъим тӀалаб гьабила, какие гӀуж щун хадуб. Какие гӀуж щвезегӀан лъим тӀалабги гьабун лъим батичӀони, гьелъ гӀей гьабуларо. Лъим тӀалаб гьабизе цоги чи вакил гьавизеги бегьула. ГӀемераб жамагӀаталъ цо божарав чи витӀун танани, гьелъги гӀей гьабула. Цо пасикъав чияс бицани цо бакӀги бихьизе гьабун, гьениб лъим бугилан, гьес бицараб хабаралда божизе тӀадаб гьечӀо, ай гьенивеги инчӀогун жинцаго тӀалаб гьабиялда гӀейги гьабун, таяммум гьабизе бегьула. Гьеб лъим тӀалаб гьабулаго тӀоцебе байбихьила жиндирго цадахъ бугеб къайиялде жаниве валагьиялдаса, хадуб цадахъ ругел гьалмагълъиялда гьикъила, гьезухъги батичӀони, жив вугеб бакӀ битӀараб, мегӀер-кӀкӀал гьечӀеб бакӀ батани, ункъабго рахъалде балагьила живго вугеб бакӀалдасан. МегӀеркӀкӀал бугеб бакӀ бугони, жив свердизе ккола, ялъуни цо борхатаб бакӀалде вахина жинда аскӀобегӀан бугеб. Лъим тӀалаб гьабун свердулаго, жиндаго ялъуни боцӀи-малалда хӀинкъани, ялъуни гьеб тӀалаб гьабиялдалъун какил гӀуж унеб бугони, гьедин сверизе.