МухІаммад

Wikipedia сайталдасан материал
(перенаправлено с «МухӀаммад авараг»)
КӀанцӀизе: Навигация, цIехезе

МухІа́ммад Mohamed peace be upon him.svg (гІараб. محمد [mʊħɑmːæd] ), 571 соналъул 22 апрелалъ Маккаялда гьавурав ахирисев авараг. Аллагьас гьесухъе Mohamed peace be upon him.svg рещтІана вахІйалдалъун Къуръан. МухІаммад Mohamed peace be upon him.svg вукІана цеветІурав сиясатчилъунги, рагъул цевехъанлъунги ва гьединго тІоцебе бусурбабазул умма жинца гІунцІцІаравлъунги. Гьев чІаго вугев мехалда, тІолабго ГІарабазул бащадабчІинкІиллъи букІана исламалъул ракьлъун.

ЦІар[хисизабизе]

Исламалда цІаралъе кІудияб кІвар кьола. «МухІаммад» абураб цІаралъул магІна буго «Жиндие рецц гьабулев», «Реццалъе мустахІикъав». Къуръаналда жаниб гьеб цІаралдалъун аварагасул рхсей ункъго нухалъ гурони гьабун гьечІо. Къуръаналда аварагасул бицен гьабун бицунеб бакІазда гьесде абулел руго батІи-батІиял цІарал: (ан-Наби) - авараг, (Расул) - чапар, (ГІабд) - Аллагьасул лагъ, (Башир) - рохел бицунев, (Назир) - хІинкъи кьолев, (Музаккир) - ракІалде щвезабулев, (Шагьид) - нугІлъи гьабулев, (ДагІий) - Аллагьасда гьардолев ва гь.ц.

Аварагасул цІар бахъун хадуб, гьесде «Салла-л-Ла́гьу гІалайгьи ва саллам» (гӀар. صلى الله عليه وسلم‎‎) -абун салават битІула.

Муъминзабаз аварагасде Mohamed peace be upon him.svg хитІаб гьабун кІалъалел маехалъ, Абуль-Къасим абун тІокІцІар ахІун гьабулаан гьесде хитІаб ва авараг чІаго вугев мехалда цо гьесул гурони букІинчІо гьединаб тІокІцІар. Гьесде данде тущманлъи гьабулел капурзабаз гьесде Ибн Абу Кабша абун ахІулаан, гьелъул магІна буго Абу Кабшал вас абураб, Абу Кабша вукІана аварагасул Mohamed peace be upon him.svg рахьдал эбел ХІалиматил бетІергьанчи[1].

Сипат[хисизабизе]

ИсмагІил аварагасул гІалайгьи ссалам наслуялъул МухІаммад авараг, кутакалда батІа вахъулев вукІана хутІарал гІарабаздаса, гьесул черхалъул хъахІаб кьералдалъун. Гьесул заманаялъ рукІарал асхІабзабазул р.гІ. рагІабазда рекъон, авараг вукІана кІигъажалъан гІебав, гьоркьохъеб халатлъиялъул, кверал ва угъдул чІахІияв. Гьесул Mohamed peace be upon him.svg мегеж букІана ризаб, кІалги бералги гІатІидал. Гьодида кІигъажада гьоркьоб букІана авараглъиялъул хатму (печать).[2]. Гьесул Mohamed peace be upon him.svg рукІана халатал берзул тІелхал, гургин ккарал кьунсрул ва халатаб габур.[3]

Исламалъул кІудияв гІалим ва тарихчи Абу ЖагІфар МухІаммад атІ-ТІабарияс жиндирго «Тариху атІ-ТІабари» абураб тІехьалда хъван буго аварагасул сипаталъул хІакъалъулъ гьадин:

«Гьев вукІана гьоркьохъеб лагаялъул: халатав гурев, къокъав гурев. Гьумералъул букІана гвангъараб кьер, цІакъго хъахІабги гуреб, тІогьилабги гуреб, берал — чІегІерал, расал — ризал, кунчІулел, цІакъ берцинал. Гьумер берцин гьбун букІана магжица. Халатал расал кІигъажаде щварал рукІана. Гьелъул кьер букІана чІегІераб… Гьесул рилълъин букІана тІадагьаб, гали тІамураб щинахъе кколаан гьев ракьалдаса ватІалъулев вугоян. Кинго гьесул рилълъиналъулъ букІинчІо чІухІи. Гьесул гьурмада букІана рокьи, хинлъи, лъикІлъи жиндаса бер босизе кІолареб. Ракъарал гІадамал гьесухъ ралагьидал гьезда гьебсагІатго квен кІочолаан. Гьесда аскІоре къварилъиялда ругел ккейдал, гьезда жодорго къварилъаби кІочонаан, гьесул тІабигІаталъул берцинлъиялъ ва каламалъул бигьалъиялъ хІайранги гьарун. Гьев вихьаралщинал якъинго рукІана, кидаго цебеги хадубги, гьесулгун гІадин кІалъай гьуинав чи жодода вихьичІоян. Гьесул мегІер букІана битІараб, цаби рукІана цоцадаса батІа тІурал, (берцинал). Зама-заманаялдасан гьесул ботІрол расал кІигъажаде риччан рачІунаан ва цо-цо мехалъ гьес гьел ругьунаан кІиго яги ункъго гъалги гьабун. 62 сонил гІумруялде вахиндал гьесул букІинчІо хъахІаб рас…»[4]

Аварагасе Mohamed peace be upon him.svg бокьулаан хъахІаб кьералъул ретІел ретІине. ГІемерисеб нухалда гьес Mohamed peace be upon him.svg ретІунаан халатаб горде ва мухъахараб йеменалъул гужгат ва гьединго чалмаги изарги (тІажуги). Квералда гьес Mohamed peace be upon him.svg хун букІана баргъич, жинда тІад «МухІаммад — Аллагьасул авараг» - абун хъвараб. Гьев Mohamed peace be upon him.svg вукІана вацІцІадав, мискалъул махІ гьабулаан ва мисвакалдалъун гІусал чурулаан[5] Гьев Mohamed peace be upon him.svg кІалъаан пасахІатго, къокъго баянго, цо-цо мехалда лъабго нухалъ такрар гьабулаан бицараб жо, гІадамазда рекІелъ бессизегІан. Гьев Mohamed peace be upon him.svg гьоркьо-гьоркьов гьимулаан ва цо-цо нухалъ велъанхъулаан ва гьесул ракьандаса гІусал рихьулаан.

Цоги аварагзабазда гьоркьоб МухІаммад аварагасул Mohamed peace be upon him.svg къадру[хисизабизе]

Инжилалда МухІаммад авараг Mohamed peace be upon him.svg вачІинаялъул бицен[хисизабизе]

МухӀаммад авараг Mohamed peace be upon him.svg Маккаялда гьавуна ГӀабдуллагь инсуе Аминат эбелалъе. Эбелалъул ургьив вукӀаго гьесул эмен хвана, анлъго сон тӀубан хадуб эбелги хвана. ХӀалиматица хахизавуна, эбел эмен хун хадув кӀудияв эмен ГӀабдулмутӀалибица хьихьана, гьев хун хадуса инсул вац АбутӀалибица хьихьана. ГьитӀинаб къоялдаса нахъе гӀамал тӀабигӀат берцинав, намус бацӀцӀадав, битӀараб гурого бицунарев, киналго квешал гӀадатаздасаги рекъечӀеб хьвадиялдасаги вацӀцӀадав вукӀана. КӀикъого сон барав мехалъ Аллагьас гьев Авараглъун гьавуна, расуллъунги витӀана. Гьев Аллагьасул аварагги расулги вукӀин лъазе Аллагьас гьесие гӀемерал мугӀжизатал кьуна: моцӀ хъвалхьи, лъималаз, рухӀ гьечӀел жалаз, хӀайваназ Аллагьасул расул вугилан нугӀлъи гьаби, килщаздаса бодуе гӀураб лъим бакки ва гь. ц. Гьесие кьурал мугӀжизатазул бищун кӀудияб мугӀжизат ккола хирияб Къуран. Аллагьасул рахъалдаса Жабраилас босун бачӀун дагьдагь ккун къоло лъабго соналъ гьесде рещтӀана Къуръан. Гьес Аллагь цо гьавиялде, ай Аллагьасул диналде къоло лъабго соналъ халкъ ахӀана. Гьесул дин гьукъизеян абун мушрикиназги, мунафикъзабазги, ягьудиязги, насраниязги гӀемераб дандечӀей гьабуна. Гьесги гьесул асхӀабзабазги Аллагьасул диналъе гӀоло гӀемераб сабру гьабуна. Гьездаги капурзабаздаги гьоркьор рагъал ккана. ГӀараб чӀинкӀиллъиялда Ислам тӀобитӀун хадуб дунялалдаго тӀобитӀизе гьебги биччан камилаб куцалда гьеб дин халкъазда малъун гӀумруялъул лъабкъоялда лъабго сон тӀубан хадуса гьев хвана, Мадинаялда вукъизеги вукъана. [6]

Аварагасул наслу-насаб[хисизабизе]

МухӀаммад авараг Mohamed peace be upon him.svg, гьесул эмен ГӀабдуллагь, цинги ГӀабдулмутӀалиб, Гьашим, ГӀабдулманаф, Къусаййу (Къусай), Килаб, Муррат, КагӀбу, Луаййу (Луай), Гъалиб, Фигьру (Фигьр), Малик, Назр, Кинанат, Хузаймат, Мудрикат, Ильяс, Музар, Низар, МугӀад, ГӀаднан.

МухӀаммад аварагасул Mohamed peace be upon him.svg эбелалъухъан умумузул тартибалъул бицани, гьев ккола Аминатил вас, Аминатги ккола Вагьбил яс, Вагьбу ккола ГӀабдулманафил вас, гьевги – Зугьратил вас, Зугьратги – Килабил вас. Гьев Килабилъ хирияв Аварагасул эбелалъулги инсулги кӀиябго насаб жубала. Гьаб ккола, тарихалъул гӀалимзабиги насаб лъалел гӀалимзабиги – киналго тӀад рекъараб, гьесул умумузул тартиб. Гьаниса тӀадехун рехсараб насабалда сверухъ хилаф буго. Амма киналго тӀадрекъараб хӀукму ккола МухӀаммад аварагасул насаб Ибрагьим аварагасул вас ИсмагӀил аварагасда хурхараб букӀиналда. Гьесул киналго умумул рукӀана тавхӀидалда, ай, Аллагь цо гьавулеллъун, хъанчие лагълъи гьабулареллъун. («ФатхӀул гӀалам» т. 1, гьум. 152). Гьесул умумул, инсухъан рукӀа, эбелалъухъан рукӀа, киналго рукӀана жидер заманалъул бищун къимат-къадру бугел, заманалда рекъон, шаргӀияб магьари лъун гурого, жал данделъичӀел, зина гьаби гӀадал квешал пишабаздаса жал цӀунарал. Хириясул хӀадисалда буго: «Дун загьирлъана никахӀалдалъун, дун загьирлъичӀо зинаялдалъун, Адамидаса байбихьараб дир эбел-инсухъе щвезегӀан дун, умумуз магьариги лъун, загьирлъана» - абун (Ибну ГӀадди, ТӀабарани).

Хирияв аварагасул инсухъан тартибалъул хӀакъалъулъ дагьаб гӀатӀидго:

1. ГӀабдуллагь къурайшиязда гьоркьов бищун берцинав чиги, бищун инсуе вокьулев васги вукӀана.
2. ГӀабдулмутӀалиб вукӀана, цо жо ккани, къурайшиял жиндихъе кӀанцӀулев, гьезда гьоркьов хирияв, къимат-къадру бугев, мискин-пакъирзаби кваназарулев, хӀатта, магӀарде унгицин хӀанчӀазе кваназе жо балев, гӀаракъи гьукъулев, зулму гьукъулев, къурайшиязда гъорлъ гӀакълу-лъай цӀикӀкӀарав къадруяв чи.
3. Гьашим вукӀана къварилъи-гӀатӀилъи ккараб заманалда кидаго ракъарал гӀадамал мискин-пакъирзаби кваназарулев. Гьесул гьурмада МухӀаммад аварагасул нур букӀана, жиндие къурайшиял мутӀигӀалги вукӀана, гьесул берцинлъиялде балагьун гӀадамаз гьесда Маккаялъул моцӀилан абулаан.
4. ГӀабдулманаф вукӀана цӀакъго берцинав чи, гьесде БатӀхӀаалъул моцӀилан абулаан гӀарабаз.
5. Къусаййу вукӀана къурайшиязул тухум-кьибил цолъизабулев, гӀадамазе гӀаракъи гьукъулев, гьезие лъикӀалдалъун вагӀза гьабулев, камилав чи.
6. Килаб – бахӀарчияв, гьабиги рачун, кидаго чанаве унев чи вукӀана.
7. Муррат – тушбабаздаса бергьунев, къимат-къадру бугев чи вукӀана.
8. КагӀбу – жиндирго къавмалъе вагӀза-насихӀат гьабулев, нахъа загьирлъизе вугев Аварагасул бицен гӀемер гьабулев чи вукӀана.
9. Луаййу – гӀодове виччан, ургъун жо гьабулев чи вукӀана.
10. Фигьру – ворхатав, къвакӀарав, гӀадамазул хӀажат цӀехон, гьеб тӀубалев чи вукӀана.
11. Малик – гӀарабиязул хан гӀадав чи вукӀана.
12. Назар – гьумер гвангъарав, гьайбатав чи вукӀана.
13. Кинанат – гӀумру эхеде бахарав, къадру кӀудияв, жиндихъе гӀарабиял хьвадулев чи вукӀана.
14. Хузаймат – халкъалда гьоркьоб рекъел-маслихӀат гьабулев, къадру кӀудияв чи вукӀана.
15. Мудрикат – кинабниги тӀадегӀанлъи, чӀухӀи щварав чи вукӀана. Жив тӀаса вищарасул – Аварагасул нурги гьесулъ загьирлъун букӀана.
16. Ильяс – бергьараб берцинлъи бугев, гӀарабиязда гьоркьов цӀакъ къадру кӀудияв, жинда дандбан гурони, гьез хӀукму къотӀуларев чи вукӀана.
17. Музар – жиндир берцинлъиялъ ракӀал тӀаде цӀалев, гьаракь берцинав, гӀакъилаб каламалъул чи вукӀана.
18. Низар – тӀоцебе гӀарабиязда жаниб хъвай-хъвагӀай гьабурав, гьавураб къоялъги МухӀаммад аварагасул  нур жиндир гьурмалъ бихьулев чи вукӀана.
19. МагӀад – Бану-Исраилазулгун гӀемерал гъазаватал гьаруна гьес. Кидаго, бергьенлъигун гурони, тӀадги вуссунароан.
20. ГӀаднан – гӀадамазул, жиназул зарал ккеялдасаги бер ккеялдасаги цӀунарав чи вукӀана. [7]

Аварагасул хIадисал[хисизабизе]

ХӀужаби[хисизабизе]

  1. Сафий ар-РахІман аль-Мубарак Фури МухІаммад аварагасул гІумру. — Гь. 236.
  2. Аль-Бухари (№ 5908), Муслим (№ 2340)
  3. О достоинствах Пророка Мухаммада, мусульманской нравственности и праведном поведении. Мухаммад ибн Джамиль Зину
  4. Посланник Аллаха. Ф. А. Асадуллин, Р. И. Султанов и др.
  5. Мухтасар аш-шамаиль" (№ 97, 188)
  6. КъурамухӀаммад-хӀажи Рамазанов, ФАРЗ / ХӀакъаб диналъул лъазе кколеб чара гьечӀеб къадар, МахӀачхъала 2006
  7. http://web.archive.org/web/20101119213936/http://www.assalam.ru/avar/arhiv/2007/avar_2007_07.pdf